Δημήτρης Καλλιφρονάς. Ο φουστανελοφόρος δήμαρχος τής Αθήνας

 

Γόνος παλιάς και εξέχουσα οικογένειας των Αθηνών, ο Δημήτρης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1805 και ήταν γιος τουύ δημογέροντα Νικόλαου Καλλιφρονά. Η οικογένεια είχε στην κατοχή της πολλά αμπέλια στα Πατήσια, στην περιοχή που ακόμα μέχρι σήμερα είναι γνωστή ως «στάση Καλλιφρονά». Ο αδελφός του Ιωάννης Καλλιφρονάς ήταν και αυτός αγωνιστής. Τα παιδικά του χρόνια έζησε στη Σαλαμίνα και την Αίγινα, όπου είχε καταφύγει ο πατέρας του, ύστερα από τη σύλληψη και την προσωρινή του φυλάκιση από τους Οθωμανούς. Έφηβος ακόμη συμμετείχε στις στρατιωτικές επιχειρήσεις τής Επανάστασης, αναλαμβάνοντας επικίνδυνες αποστολές. Κατατάχθηκε στον τακτικό στρατό, υπό τον Κάρολο Φαβιέρο, και τραυματίστηκε στη μάχη τού Φαλήρου.

ce9aceb1cebbcebbceb9cf86cf81cebfcebdceaccf82 ce94ceb7cebcceaecf84cf81ceb9cebfcf82 pandektis

Ο Δημήτρης Καλλιφρονάς σε νεαρή ηλικία

Μετά το τέλος τής Επανάστασης, έχοντας φιλελεύθερες αντιλήψεις, ασχολήθηκε με την πολιτική και εντάχθηκε στο «γαλλικό» κόμμα. Άλλωστε πολλοί Ρουμελιώτες την εποχή εκείνη είχαν ενταχθεί στο γαλλικό κόμμα τού Κωλέττη για να ανταγωνιστούν τους επιφανείς Πελοποννησίους. Στις πρώτες δημοτικές εκλογές τής περιόδου τής Αντιβασιλείας, το 1835, έθεσε υποψηφιότητα για τη θέση τού δημάρχου τής Αθήνας. Αν και έλαβε τις περισσότερες ψήφους, η Αντιβασιλεία, με πρόσχημα το νεαρό τής ηλικίας του, τον απέκλεισε από το αξίωμα. Όμως ως πρόεδρος τού δημοτικού συμβουλίου πρότεινε και πέτυχε την έκδοση ψηφίσματος για την παραχώρηση συντάγματος, πράγμα που οδήγησε στη διάλυση τού δημοτικού συμβουλίου και την καθαίρεση τού δημάρχου. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ΦΕ την οποία βοήθησε από τη θέση του Δημάρχου Αθηναίων στα πρώτα της βήματα

Στις δημοτικές εκλογές τού 1837 εξελέγη δήμαρχος με μεγάλη πλειοψηφία. Από τη θέση αυτή, την οποία διατήρησε έως το 1841, συνεπής στις φιλελεύθερες αντιμοναρχικές του αντιλήψεις αντιπολιτεύθηκε τα Ανάκτορα. Ωστόσο τήρησε τοπικιστική στάση αρνούμενος να εγγράψει στα Δημοτολόγια τής Αθήνας τους Αθηναίους που είχαν εγκαταλείψει την πόλη. Ως δήμαρχο Αθηναίων καθιέρωσε την 25η Μαρτίου ως ημέρα τής εθνικής παλιγγενεσίας. Η επέτειος γιορτάστηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 1838 και από τότε καθιερώθηκε σε όλο το πανελλήνιο. Για τον λόγο αυτό ο δήμαρχος ήρθε σε ρήξη με τη βαυαρική διοίκηση, και συγκεκριμένα με το Υπουργείο των Εσωτερικών, το οποίο δεν επιθυμούσε την καθιέρωση αυτής τής εορτής.

ceb4ceb7cebcceaecf84cf81ceb9cebfcf82 cebaceb1cebbcebbceb9cf86cf81cebfcebdceaccf82 cf89

Ο Δημήτρης Καλλιφρονάς

Ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές τής εξέγερσης τής 3ης Σεπτεμβρίου. Εξελέγη πληρεξούσιος τής Αθήνας στην Α΄ εν Αθήναις Εθνοσυνέλευση τού 1843-1844 και μέλος τής επιτροπής για την κατάρτιση τού Συντάγματος. Στην πρώτη Βουλή που συγκροτήθηκε μετά την ψήφιση τού Συντάγματος εξελέγη πληρεξούσιος Αττικής και κατά το διάστημα 1845-1847 διετέλεσε αντιπρόεδρος τής Βουλής. Κατέλαβε πολλά αξιώματα, όπως πρόεδρος τής Βουλής (1847-1818), υπουργός Εκκλησιαστικών και Δημόσιας Εκπαιδεύσεως στην κυβέρνηση τού Κωνσταντίνου Κανάρη(1849).

Ο Όθων τον θεωρούσε «ως ένα εκ των επικινδυνοδεστέρων φιλελευθέρων» Ο Καλλιφρονάς αργότερα βελτίωσε τις σχέσεις του με τα Ανάκτορα, όμως συνέχισε μια μετριοπαθή αντιπολιτευτική δράση. Το 1861, με τον Παύλο Καλλιγά και I. Κόνιαρη, υπέγραψε κείμενα που ζητούσαν ριζική αλλαγή τού πολιτικού συστήματος. Διεκδικούσε ελεύθερες εκλογές, δημόσιες επενδύσεις υποδομής, ελάφρυνση των αγροτών, φορολογική μεταρρύθμιση και εκσυγχρονισμό τής διοίκησης. Εξαιτίας τής αντιπολιτευτικής του δράσης εκτοπίστηκε, μαζί με τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, τον Δεκέμβριο τού 1861 στην Κύθνο και αργότερα στη Μονή Τουρλιανής στη Μύκονο. Το 1862 συμμετείχε ενεργά στην οκτωβριανή εξέγερση κατά τού Όθωνακαι πρωτοστάτησε στην εκθρόνιση τού βασιλιά στις 10 Οκτωβρίου 1862. Διορίστηκε υπουργός Ναυτικών τής επαναστατικής κυβέρνησης τού Δημήτριου Βούλγαρη και ως υπουργός επιβιβάστηκε στο πλοίο όπου βρισκόταν ο έκπτωτος μονάρχης, για να του επιδώσει το ψήφισμα που προέβλεπε την κατάργηση τής δυναστείας του ύστερα από τριάντα χρόνια. Σημαντικός υπήρξε ο ρόλος τού Καλλιφρονά και στη Β΄ εν Αθήναις Εθνοσυνέλευση που ακολούθησε (1862-1864), η οποία ενέκρινε την ανάδειξη τού νέου βασιλιά, τού Δανού πρίγκιπα Γεωργίου.

15250527302 338076c63e b

Προτομή τού Δημητρίου Καλλιφρονά από το Μουσείο τής πόλεως των Αθηνών

Από την εποχή τού Όθωνα μέχρι τον θάνατό του ο Δημήτριος Καλλιφρονάς εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής Αθηνών για να επανεκλεγεί και πρόεδρος τής Βουλής για πέντε μόλις μήνες το 1885 (22 Ιουνίου – 12 Οκτωβρίου). Τη δεκαετία τού 1870 εντάχθηκε στο κόμμα τού Χαρ. Τρικούπη, που είχε φιλελεύθερες αρχές. Λίγα χρόνια πριν από τον θάνατό του αποσύρθηκε από το πολιτικό προσκήνιο, όμως οι δύο γιοι του, Λάμπρος και Ιωάννης, συνέχισαν την οικογενειακή παράδοση εκλεγόμενοι, αντίστοιχα, δήμαρχος και βουλευτής Αθηνών.

Ο Δ. Καλλιφρονάς ήταν φιλόμουσος και το 1871 υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της μουσικής εταιρείας τής Αθήνας «Ευτέρπη». Υπήρξε, ακόμη, λάτρης τού ωραίου φύλου. Αρνήθηκε να βγάλει την παραδοσιακή φουστανέλα μέχρι το τέλος τής ζωής του, γι’ αυτό και έγινε γνωστός με την προσωνυμία «φουστανελοφόρος»

Πέθανε στην Αθήνα το 1897 σε ηλικία 92 ετών, φορώντας μέχρι το τέλος τής ζωής του την εθνική ενδυμασία.

 

Παναγιώτα Αναστ. Ατσαβέ

Φιλόλογος – ιστορικός