Αρσάκειο Προκαταρτικό Σχολείο Στύρων Ευβοίας

 

Η κωμόπολη των Στύρων Ευβοίας βρίσκεται στη νότια Εύβοια, σε υψόμετρο 80 μ., και δεν πρέπει να τη συγχέουμε με τη σύγχρονη παραλία των Νέων Στύρων.

Η ιστορία τής περιοχής των Στύρων Ευβοίας είναι παλαιότατη, αφού το όνομα τής πόλεως αναφέρεται στην «Ιλιάδα» τού Ομήρου, συγκεκριμένα στον κατάλογο των νηών των πόλεων που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Η αρχαία ελληνική ιστοριογραφία, ειδικότερα ο Ηρόδοτος, κατατάσσει τους κατοίκους των Στύρων στο προελληνικό ινδοευρωπαϊκό φύλο των Δρυόπων. Το 490 π.Χ. την περιοχή κατέλαβαν τα στρατεύματα τού Πέρση στρατηγού Δάτη. Κατά τη δεύτερη περσική εκστρατεία εναντίων των Ελλήνων οι κάτοικοι των Στύρων συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα κατά των Περσών τού Ξέρξη με δύο τριήρεις και πεζοπόρο τμήμα, το οποίο έλαβε μέρος στη μάχη των Πλαταιών το 479 π.Χ. Κατά την περίοδο τής Φραγκοκρατίας ο οικισμός των Στύρων βρισκόταν στη σημερινή του θέση, κάτω από το κάστρο των Αρμένων, που είχε κτιστεί πάνω στο τείχος τής αρχαίας ακρόπολης των Στύρων. Την περίοδο αυτή έγινε και η πρώτη εγκατάσταση αλβανόφωνων πληθυσμών στην Εύβοια, ύστερα από απόφαση τής Βενετικής Γερουσίας (20 Απριλίου 1402), με σκοπό να χρησιμοποιηθούν στην άμυνα τού νησιού. Αυτοί οι πληθυσμοί συγχωνεύτηκαν και αφομοιώθηκαν από τους προϋπάρχοντες ελληνικούς με αποτέλεσμα την περίοδο τής Τουρκοκρατίας να ομιλείται ευρέως στην περιοχή γλωσσικό ιδίωμα που περιελάμβανε αρβανίτικα και ελληνικά στοιχεία.

Σε αυτό το μικρό χωριό τής Εύβοιας η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αποφάσισε να ιδρύσει ένα από τα «εν Δήμοις σχολεία» της, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1885, επί προεδρίας Νικολάου Μαυροκορδάτου. Το Προκαταρκτικό Σχολείο Θηλέων συστήθηκε ώστε, σύμφωνα με την απόφαση τού Δ.Σ. τής Φ.Ε., να ενισχυθεί η ελληνική γλώσσα. Παράλληλα όμως φαίνεται ότι η ίδρυση τού σχολείου από τη Φ.Ε. εντασσόταν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στήριξης τής περιοχής που, έχοντας αποτινάξει τον τουρκικό ζυγό, προσπαθούσε την εποχή εκείνη να εκσυγχρονιστεί. Το 1866 ιδρύθηκε στα Στύρα Ειρηνοδικείο για να μην είναι αναγκασμένοι οι κάτοικοι να ακολουθούν διαδρομή 8 ωρών, διασχίζοντας πλημμυρισμένες λίμνες και χιονισμένα βουνά, προκειμένου να μεταβούν στην πλησιέστερη πόλη. Το 1874, σύμφωνα με τα Απομνημονεύματα τού τότε δημάρχου Στυρέων Ιωάννη Κεντιστού, στην περιοχή γινόταν αγώνας για να συσταθούν σχολεία σε κάθε χωριό τού δήμου.

styra

Ο ορεινός όγκος στον οποίο βρίσκεται η κωμόπολη των Στύρων Ευβοίας.

 Ήταν μια περίοδος κατά την οποία ο λαός προσπαθούσε να ξεφύγει από τη φτώχεια, τα κορίτσια θεωρείτο αδιανόητο να φοιτούν στο σχολείο και η γνώση αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Η μόρφωση των «κορασίων» θεωρείτο πολυτέλεια και ίσως και επικίνδυνη για την επικρατούσα κοινωνική τάξη. Ήταν, λοιπόν, φυσικό οι δασκάλες που εργάστηκαν εκεί να υφίστανται τις αντιδράσεις των κατοίκων.

Το κάστρο των Στύρων Ευβοίας σήμερα

Στο Σχολείο, όπως σε όλα τα περιφερειακά Σχολεία τής Φ.Ε. τα οποία αναγνωρίστηκαν επίσημα από το Υπουργείο Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαίδευσης (απόφαση 15972/12133), εφαρμοζόταν η αλληλοδιδακτική μέθοδος διδασκαλίας. Η μέθοδος αυτή δεν απαιτούσε μεγάλο αριθμό δασκάλων, αφού οι πιο προχωρημένες μαθήτριες (πρωτόσχολες) βοηθούσαν τις μικρότερες.

Οι δασκάλες των Σχολείων αυτών ήταν υποχρεωμένες να στέλνουν ανά δίμηνο στη Φ.Ε. αναφορά για τον αριθμό των κοριτσιών που φοιτούσαν σε αυτά, καθώς και για τα προβλήματα που αντιμετώπιζαν. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο αριθμός των μαθητριών μεταβαλλόταν ανά μήνα, αφού δεν υπήρχε περίοδος εγγραφών, αλλά κάθε γονιός επέτρεπε όποτε ήθελε στην κόρη του να φοιτήσει στο σχολείο ή την κρατούσε στο σπίτι για δουλειές ή να βοηθήσει στο μεγάλωμα κάποιου παιδιού. Την ελευθερία αυτή στη φοίτηση επέτρεπε και η αλληλοδιδακτική μέθοδος διδασκαλίας, σύμφωνα με την οποία οι μαθήτριες προχωρούσαν στην επόμενη «κλάση» κατά μάθημα, πάντα ανάλογα με την επίδοσή τους. Μια μαθήτρια, δηλαδή, θα μπορούσε να είναι στην Δ΄ κλάση στην Αριθμητική και στη Β΄ κλάση στα Ελληνικά.

Το Αρσάκειο των Στύρων λειτούργησε μόνον 7 χρόνια. Παρά τις δυσκολίες που παρουσίαζε η εποπτεία του, θα ήταν μακροβιότερο, όμως διέκοψε τη λειτουργία του το 1892 για τους ίδιους λόγους που έκλεισαν και τα υπόλοιπα «εν Δήμοις σχολεία», όταν η κυβέρνηση Τρικούπη, προσπαθώντας να απομακρύνει την επερχόμενη πτώχευση, έλαβε δραστικά μέτρα λιτότητας. Στο πλαίσιο των μέτρων αυτών σταμάτησε η επιδότηση που λάμβανε η Φ.Ε. για τη λειτουργία των «εν Δήμοις σχολείων», με την οποία κάλυπτε μέρος των εξόδων της για την αμοιβή των δασκάλων, εφοδίαζε τα Σχολείο με θρανία, χάρτες, πίνακες και τα συντηρούσε σε καλή κατάσταση. Μετά τη διακοπή αυτής τής επιδότησης η Φ.Ε. δεν μπορούσε πλέον να τα συντηρήσει και γι’ αυτό έκλεισαν.

Τη λειτουργία τού σχολείου των Στύρων ανέλαβε στη συνέχεια το κράτος, όπως έγινε και σε πολλές άλλες περιοχές όπου λειτουργούσαν τα «εν Δήμοις σχολεία» τής Φ.Ε. Το σχολείο λειτούργησε με τον τίτλο «Δημοτικό Σχολείο Στύρων». Επί ενάμιση αιώνα έζησε βήμα-βήμα την εξέλιξη τού τόπου, μεταφέρθηκε από το παραδοσιακό κτίσμα όπου στεγαζόταν σε άλλο πιο σύγχρονο και συνέχισε να δέχεται μαθητές και μαθήτριες μέχρι το 2000, οπότε μετά από 133 χρόνια έκλεισε οριστικά.

 

Παναγιώτα Αν. Ατσαβέ
Φιλόλογος - Ιστορικός

 

  • Το κείμενο βασίστηκε σε στοιχεία από το Αρχείο τής ΦΕ, σε δημοσιεύματα τού Τύπου και στο Βιβλίο «Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία, 160 χρόνια παιδείας».