Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος

 

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος υπήρξε μια από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες τής Επανάστασης. Επεδίωξε την υποστήριξη τής Αγγλίας για τη λύση τού ελληνικού ζητήματος. Γεννήθηκε το 1791 στο Αρναούτκιοϊ τής Κωνσταντινούπολης. Ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας Φαναριωτών, μέλη της οποίας κατείχαν σημαντικά αξιώματα στην οθωμανική διοίκηση. Πατέρας του ήταν ο λόγιος αξιωματούχος στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες Νικόλαος Μαυροκορδάτος και μητέρα του η Σμαράγδα Καρατζά. Πήρε αξιόλογη μόρφωση. Εκτός από τα Ελληνικά του, που το επίπεδό τους ήταν υψηλό, χειριζόταν καλά τα Γαλλικά, τα Ιταλικά, τα Τουρκικά και τα Αραβικά. Εργάστηκε ως γραμματέας τού θείου του, ηγεμόνα τής Βλαχίας, Ιωάννη Καρατζά, τον οποίο ακολούθησε όταν κατέφυγε στην Ευρώπη, για να αποφύγει τις συνέπειες από κατηγορίες που διατύπωσαν στην Πύλη αντίπαλοί του. Για έξη μήνες παρέμεινε στη Γενεύη, μαζί με την οικογένεια Καρατζά. Το 1819 πήγε στην Πίζα, όπου εγκαταστάθηκε και ο Καρατζάς, και γρήγορα εντάχθηκε στο περιβάλλον τού εκεί Μητροπολίτη Ιγνατίου. Την ίδια χρονιά μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

alex.mavrokordatos

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος

Τον Ιούλιο τού 1821, σε ηλικία 30 ετών, έφτασε στο Μεσολόγγι συνοδευόμενος από ομογενείς και φιλέλληνες. Αν και δεν διέθετε χρήματα, κατάφερε με τις ικανότητές του να αναδειχθεί γρήγορα σε φυσιογνωμία πανελλήνιας εμβέλειας. Σε όλη τη διάρκεια τής Επανάστασης διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ελληνική πολιτική ζωή, ενώ σημαίνοντες ξένοι παράγοντες τον θεωρούσαν ως τον «μόνο άξιο λόγου πολιτικό». Στο Μεσολόγγι ο Υψηλάντης τού ανέθεσε τη διοικητική οργάνωση τής Στερεάς Ελλάδας για να συντάξει το τοπικό πολίτευμα τής Δυτικής Χέρσου Ελλάδος, μαζί με τον επίσης Φαναριώτη πολιτικό Θεόδωρο Νέγρη. Τον Δεκέμβριο τού 1821 ο Μαυροκορδάτος εκλέχθηκε πρόεδρος τής πρώτης Εθνικής Συνέλευσης στην Επίδαυρο και αναδείχθηκε πρόεδρος τής επιτροπής που συνέταξε το πρώτο «Προσωρινόν Πολίτευμα τής Ελλάδος». Οι φιλελεύθεροι και δημοκρατικοί ιδεολογικοί και πολιτικοί προσανατολισμοί τού πολιτεύματος αυτού ήταν σαφείς. Όταν τελείωσε η Εθνοσυνέλευση ο Μαυροκορδάτος εκλέχθηκε διαδοχικά πρόεδρος και γραμματέας τού Εκτελεστικού μέχρι το 1823. Στη συνέχεια, και παρά τις διαμαρτυρίες των στρατιωτικών, εκλέχθηκε πρόεδρος τού βουλευτικού σώματος για σύντομο χρονικό διάστημα. Η δραστηριοποίησή του με τα στρατιωτικά δεν είχε επιτυχία, αφού αυτό ευθύνεται για την καταστροφή στο Πέτα. Όμως πρωτοστάτησε στην οργάνωση της άμυνας του Μεσολογγίου, κάτι που αποδείχθηκε σωτήριο στην Α΄ πολιορκία τής πόλης.

Mavrokordatos by Hess[1]

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος διευθύνει την άμυνα στην Α΄ πολιορκία τού Μεσολογγίου. Πίνακας τού Πέτερ φον Ες.

Η στάση του στους δύο εμφυλίους πολέμους τον καθιστά μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες μορφές τού Αγώνα. Επέστρεψε στην Πελοπόννησο τον Φεβρουάριο τού 1825, έγινε γραμματέας επί των Εξωτερικών. Εξασφάλισε τα δύο δάνεια από το Λονδίνο, κάτι που θεωρήθηκε ως αναγνώριση εκ μέρους των Άγγλων τού αγώνα των Ελλήνων. Μολονότι οι πολεμικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα είχαν αβέβαιη έκβαση, ο Μαυροκορδάτος αξιοποίησε το ευνοϊκό για τους Έλληνες κλίμα που επικρατούσε στην Ευρώπη.

Τον Μαυροκορδάτο περιγράφει στο βιβλίο του «Μemoirs of the affairs of Greecewhich occurred in 1823 and following years» ο Julius Michel Millingen, μέλος τής Φιλελληνικής Επιτροπής τού Λονδίνου. Ο Millingen με την ιδιότητά του αυτή ήρθε στην Ελλάδα το 1823 με συστατικές επιστολές για να μιλήσει με την ελληνική κυβέρνηση. Τότε τού δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσει τον Μαυροκορδάτο, τον οποίο περιγράφει ως εξής: «Είχε ωραίο κεφάλι, μεγάλο σε αναλογία με το σώμα του. Και μεγάλωνε περισσότερο με τα ανάκατα ριγμένα μαύρα μαλλιά και τις πλούσιες φαβορίτες. Τα παχειά φρύδια και το μεγάλο μουστάκι έδιναν μια άγρια, ρωμαντική έκφραση στα χαρακτηριστικά του. Έδειχνε ευφυής, οξυδερκής και φιλόδοξος άνθρωπος. Τα μεγάλα ασιατικά μάτια του, όλο φωτιά και εξυπνάδα, φανέρωναν καλοσύνη. Το βλέμμα του, ωστόσο, δεν αποκάλυπτε ευθύτητα. Είχε κάτι σαν αναποφασιστικότητα και ταραγμένη συστολή που τον εμπόδιζε να κοιτάξει κάποιον κατά πρόσωπο. Ήταν κοντός και με εμφάνιση διόλου επιβλητική, μεγάλο ελάττωμα στα μάτια ενός ημιπολιτισμένου λαού. Δεν έδινε μεγάλη σημασία στην ενδυμασία. Έτσι, ακόμα και οι ξένοι πρόσεξαν τη μειονεκτική αντίθεση ανάμεσα στην απλή ευρωπαϊκή φορεσιά και τον ταξιδιωτικό μανδύα του, και τις μεγαλόπρεπες και κατακόσμητες στολές των καπεταναίων.» (Millingen 1831).

24815756 300px Lord Byron at Missolonghi[1]

Υποδοχή τού Βύρωνα στο Μεσολόγγι. Με το μαύρο παλτό εικονίζεται ο Αλ. Μαυροκορδάτος.

Το 1850 εξελέγη πρόεδρος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και το έργο του ήταν πραγματικά πλούσιο. Επί των ημερών του έγινε η μεγάλη δωρεά τού Αποστόλου Αρσάκη στη Φ.Ε. (1850), αγοράστηκε η οικία Βούρου (1851), αποπερατώθηκε και εγκαινιάστηκε το Αρσάκειο Μέγαρο (1852), καθιερώθηκε τελετή για τις ετήσιες εξετάσεις (1855) ψηφίστηκε νέος Διοργανισμός τής ΦΕ (1857), κτίστηκε το Εξωτερικό Αλληλοδιδακτικό Σχολείο με τη δωρεά 30.000 δρχ. από την Ελένη Τοσίτσα (1857), τα Αρσάκεια Διδασκαλεία ανακηρύχθηκαν ισότιμα προς τα κρατικά (1861). Ακόμη ιδρύθηκε η πρώτη Βιβλιοθήκη στο Αρσάκειο (1862) και έγινε η δεύτερη δωρεά τού Αρσάκη. Επί των ημερών του, το 1863 εισήχθη το μάθημα τής Ζωγραφικής στα Σχολεία και ολοκληρώθηκε το πρώτο Τοσίτσειο Σχολείο σε σχέδια Λυσάνδρου Καυταντζόγλου.

 4 Fotor[1]

Προσωπογραφία τού Αλ. Μαυροκορδάτου. Ελαιογραφία αγνώστου Ευρωπαίου ζωγράφου.

Ο Όθων ανέθεσε στον Μαυροκορδάτο πρωθυπουργικά καθήκοντα το 1841, το 1844 και το 1854. Επί τής πρωθυπουργίας του αγοράστηκαν τα πρώτα ελληνικά επιβατηγά ατμόπλοια. Ο ίδιος ο Μαυροκορδάτος πήγε στο Λονδίνο όπου παρήγγειλε τρία πλοία έναντι 24.000 λιρών. Τα πλοία βαπτίστηκαν «Βασίλισσα τής Ελλάδος», «Ύδρα» και «Πανελλήνιον» και αποτέλεσαν τον πυρήνα τής «Ελληνικής Ατμοπλοϊκής Εταιρείας» με έδρα τη Σύρο. Όμως ο Όθων δεν του είχε εμπιστοσύνη και τον οδήγησε και τις τρεις φορές σε παραίτηση. Στο διάστημα που ακολούθησε ο Μαυροκορδάτος ανέλαβε διάφορα κυβερνητικά αξιώματα, ενώ συνέβαλε στη διαμόρφωση τού κλίματος που οδήγησε στην έξωση τού Όθωνα. Στο τέλος τής σταδιοδρομίας του εξελέγη πληρεξούσιος Ευρυτανίας στην Εθνοσυνέλευση τού 1862 και διετέλεσε πρόεδρος τής επιτροπής σύνταξης τού νέου Συντάγματος. Τυφλός και κατάκοιτος, δεν πήρε ενεργό μέρος στις εργασίες τής επιτροπής, διατήρησε όμως το ενδιαφέρον του για τα κοινά καθώς και την πνευματική του διαύγεια έως τον θάνατό του το 1865 στην Αίγινα. Ετάφη στην Αθήνα.

 

Παναγιώτα Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός

 

 

 

.