Δημοσιεύματα τού καθημερινού Τύπου για το Σχολείο τής Εταιρείας από το 1880 έως το 1939

 

Σπουδές νηπιαγωγού

Arsakeiades dhmotiko 1836

Μαθήτριες Νηπιαγωγείου με τις δασκάλες τους το 1886

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία από το 1841 είχε ιδρύσει το πρώτο της νηπιακό τμήμα στην «οικία Δοσίου», την οποία τότε μίσθωνε ως σχολικό κτήριο. Επισήμως ίδρυσε Νηπιαγωγείο το 1865, ενώ το 1867 και μετά από τη δωρεά τού Μιχαήλ Σπάρταλη η Φ.Ε. έστειλε στο Παρίσι την Ιφιγένεια Δημητριάδου για εξειδικευμένες σπουδές σχετικά με την εκπαίδευση των νηπίων. Από το 1873 και μετά ένας αριθμός των αποφοίτων τού Παρθεναγωγείου έπαιρνε δίπλωμα νηπιαγωγού. Προφανώς η νέα που αναφέρεται στο παρακάτω δημοσίευμα είχε εκπαιδευτεί στη μέθοδο που έφερε από το Παρίσι η Ιφιγένεια Δημητριάδου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ελληνικό κράτος ίδρυσε νηπιαγωγείο για πρώτη φορά το 1895. Φαίνεται ότι η μαθήτρια Καλλιόπη Κοτζιά ήταν ορφανή πατρός, γι’ αυτό και δεν αναφέρεται όνομα πατέρα.

Η «Νέα Εφημερίς», στην οποία βρίσκουμε το δημοσίευμα, ήταν ημερήσια πολιτική αθηναϊκή εφημερίδα. Εξεδίδετο από το 1881 έως το 1897. Πρώτος διευθυντής ήταν ο Ι. Καμπούρογλου.

«Νεαρά και ευγενής κόρη η Καλλιόπη Κοτζιά, μόνη εξ 80 διδασκαλισσών αίτινες εν τω Νηπιαγωγείω τού Αρσακείου εδιδάσκοντο την νέαν μέθοδον τού διδάσκειν, εκρίθη αξία με τον βαθμόν Άριστα τού διευθύνειν Παρθεναγωγείον. Όθεν συγχαίρομεν αυτήν και ιδίως τη γεννησάση και εκθρεψάση μητρί.

«Νέα Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 214 / Τετάρτη 7 Ιουλίου 1882

 

Το σχόλασμα τού Αρσακείου

teletes

Αρσακειάδες στην αίθουσα τελετών του Αρσακείου

Αποτελούσε κοινό μυστικό μεταξύ των νεαρών τής Αθήνα ότι γύρω στις 4 μ.μ. από την πόρτα τού Τοσιτσείου, που βρισκόταν στη γωνία Σταδίου και Τυπογραφίας, γινόταν το σχόλασμα των εξωτερικών μαθητριών τού Σχολείου. Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος στο πρώτο κεφάλαιο τού μυθιστορήματος «Φοιτητές και Αρσακειάδες» κάνει μια υπέροχη περιγραφή τού πλήθους των συγκεντρωμένων νεαρών που περίμεναν ένα χαμόγελο από τις νεαρές Αρσακειάδες. Τέτοια ήταν η κοσμοσυρροή, ώστε το Δ.Σ. τής Φ.Ε. αναγκάστηκε να ζητήσει τη βοήθεια τής Αστυνομίας. Οι σατιρικές εφημερίδες τής εποχής αναφέρονται στο γεγονός λέγοντας ότι για να περάσεις τη Σταδίου εκείνες τις ώρες χρειαζόταν διαβατήριο.

«Παραπονούνται υμίν ότι την 4ην ώραν μ.μ. ότε σχολάζει το Αρσάκειον, συνάζωνται έξωθεν αυτού εν τοις πεζοδρομίοις νέοι και παίδες, οι οποίοι ενοχλούσι τας μαθητρίας εις βαθμόν προξενούντα αγανάκτησιν. Ο Διευθυντής κ. Αλεξάνδρου ας τάξη εκεί δύο κλητήρας κατά την ώραν εκείνην, όπως εμποδίζωσι να συνάζωνται εκεί οι οχληροί νέοι. Πολλοί γονείς παρεκάλεσαν ημάς διά τούτο.

«Νέα Εφημερίς», έτος Ι΄, αριθμ. 24 / Πέμπτη 24 Ιανουαρίου 1891

 

Aπονομή βραβείων στο Αρσάκειο

Mistriotis

Ο Γεώργιος Μιστριώτης

Το δημοσίευμα αναφέρεται στην τελετή απονομής τού Ράλλειου και τού Μποτάσειου βραβείου. Το 1909 πρόεδρος τής Φ.Ε. ήταν ο Κ. Καραπάνος και αντιπρόεδρος ο Γ. Μιστριώτης, ενώ διευθύντριες ήταν η Μαρία Αλεξανδρίδου και η Αικατερίνη Βαρουξάκη. Οι ενδιαφέρουσες πληροφορίες που παίρνουμε είναι για την ώρα τής τελετής, για το πώς ήταν το εσωτερικό τής μεγάλης αίθουσας τελετών και πού κάθονταν οι μαθήτριες και πού οι επίσημοι. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο λόγος τού καθηγητή Μιστριώτη, ο οποίος υπεραμύνεται τής εις βάθος παιδείας την οποία πρέπει να λαμβάνουν οι νέες Ελληνίδες και μέμφεται όσους θέλουν να μετατρέψουν το Αρσάκειο σε Επαγγελματική Σχολή. Φαίνεται ότι δεν είναι η πρώτη φορά που ο Γ. Μιστριώτης ήταν ο ομιλητής στην τελετή απονομής βραβείων. Στις 31/6/1907 το περιοδικό των δημοτικιστών «Νουμάς» σχολίασε με δηκτικότατο τρόπο τον ετήσιο λόγο τού Μιστριώτη και διακωμώδησε την έναρξη τής τελετής αποφοίτησης και τα τραγούδια που ερμηνεύονταν από Αρσακειάδες. Συγκεκριμένα ο αρθογράφος, μετατοπίζοντας το μένος του κατά τού καθαρολόγου Μιστριώτη στις Αρσακειάδες, υπογράμμισε ότι «το τραγούδι απλωνόταν στην αίθουσα και αντηχούσε σαν πνοή θανατικού. Οι μαθήτριες υποχρεώνονται να αποστηθίσουν πράγματα που δεν έχουν κατανοήσει, ωστόσο το κοινό τις καμάρωνε με περίσσεια υπερηφανείας» και κατέληγε λέγοντας ότι «Οι Αρσακειάδες μπολιάζονται με τον σπόρο τής προγονοπληξίας που απομυζά τα ζωντανά στοιχεία τής ύπαρξής τους». Μάλιστα υπογράμμιζε ότι η συγκεκριμένη μέθοδος διδασκαλίας οδηγεί τις μαθήτριες σε ηθικό, πνευματικό και κοινωνικό μαρασμό.

Arx.Tragodia

Αρσακειάδες που μετείχαν σε χορό τραγωδίας

T38s11

«Καιροί», έτος 37, αριθμ. 161 / Δευτέρα 22 Ιουνίου 1909

 

Το Αρσάκειο Ψυχικού 1

A pleura 1836

Η ανατολική πλευρά του Αρσακείου Ψυχικού το 1931 πριν διαμορφωθεί ο περιβάλλον χόρος

Το 1937 το Αρσάκειο είχε ήδη μεταφερθεί στα νέα κτήρια τού Αρσακείου Ψυχικού Έναν χρόνο πριν είχαν εορταστεί με μεγάλη επισημότητα τα 100 χρόνια από την ίδρυση τής ΦΕ. Το Σχολείο βρισκόταν σε μεγάλη ακμή. Η εφημερίδα «Ακρόπολις» έκανε ένα αφιέρωμα στην «ιδιωτική πρωτοβουλία στην εκπαίδευση» και το πρώτο σχολείο στο οποίο αναφέρθηκε ήταν το Αρσάκειο. Ο συντάκτης τού άρθρου αναγνωρίζει στο Αρσάκειο τα πρωτεία, γιατί ήταν το μεγαλύτερο και παλαιότερο δημιούργημα ιδιωτικής πρωτοβουλίας που άλλαξε τη μορφή τής ελληνικής κοινωνίας. Το πρώτο άρθρο είναι μια περιληπτική αναφορά στην ιστορία τής Φ.Ε. Πρέπει να διορθώσουμε ένα τυπογραφικό ίσως λάθος. Αρσάκειο στον Πειραιά δεν υπήρξε ποτέ. Μάλλον αναφέρεται στο Αρσάκειο Πατρών. Ακολουθούν συμπληρωματικές πληροφορίες για το άρθρο αυτό. Η οδός Καραϊσκάκη, όπου βρισκόταν το πρώτο σχολείο τής Εταιρείας, βρίσκεται στού Ψυρή και είναι πάροδος τής Ερμου. Τα χωριά όπου μιλούσαν Αρβανίτικα και η Εταιρεία ίδρυσε τα «εν Δήμοις Σχολεία» ήταν τα Πατήσια, η Κηφισιά, τα Κιούρκα, το Μενίδι, τα Στύρα Ευβοίας, η Χασιά, η Ελευσίνα, η Αβιά Μάνης, το Γαύριο τής Άνδρου.

13 113132AKROPOLIS[1]

Η «Ακρόπολις» ήταν αθηναϊκή εφημερίδα, την οποία ίδρυσε το 1883 ο Βλάσης Γαβριηλίδης. ΄Ηταν φιλελεύθερη και αντιπροσώπευε προοδευτικές ιδέες. Η έκδοσή της σταμάτησε το 1921. Επανεκδόθηκε το 1929-1945 και συνέχισε να εκδίδεται μετά το 1989-1998.

T39s1

«Ακρόπολις», έτος ΙΑ΄, αριθ. 3687 / Δευτέρα 8 Μαΐου 1939

 

Το Αρσάκειο Ψυχικού 2

H004

Το δεύτερο μέρος τού δημοσιεύματος περιλαμβάνει περιγραφή τού νεότευκτου κτηρίου τού Αρσακείου Ψυχικού. Ο δημοσιογράφος περιηγείται το σΣχολείο με συνοδό την Άννα Λαμπριανού και φαίνεται εντυπωσιασμένος από το νέο κτήριο που συγκέντρωνε ό,τι πιο σύγρονο στη σχολική αρχιτεκτονική και τεχνολογία.

 T39s2

«Ακρόπολις», έτος ΙΑ΄, αριθ. 3688 /Τρίτη 9 Μαΐου 1939

Rapezaria hmisitvn mathirivn 1933

Η τραπεζαρία για τις ημισύσιτες μαθήτριες στο Αρσάκειο Ψυχικού

 

Παναγιώτα Α. Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός

 

Δημοσιεύματα τού καθημερινού Τύπου για το Σχολείο τής Εταιρείας 1870-1880

 

Η βασίλισσα Όλγα και το Αρσάκειο 

olga[1]

Η Βασίλισσα Όλγα σε νεαρή ηλικία.     

Η βασίλισσα Όλγα καταγόταν από τη Ρωσία, ήταν ανηψιά τού Τσάρου, ορθόδοξη στο Θρήσκευμα. Ήρθε στην Ελλάδα πολύ νέα και η επικοινωνία με τις νεαρές Αρσακειάδες αποτελούσε ευχάριστο διάλειμμα από την ενασχόλησή της με τα βασιλικά καθηκοντα. Το 1871, όταν γράφτηκε το δημοσίευμα, ήταν μόλις 20 ετών. Πολλές Κυριακές εκκλησιαζόταν στο ναό τού Αρσακείου μαζί με τις μαθήτριες. Η παρουσία της σε ένα Παρθεναγωγείο άλλωστε δεν θα προξενούσε σχόλια. Το Σχολείο αποτελούσε γι αυτήν οικείο και ευχάριστο περιβάλλον, γι’ αυτό και το επισκεπτόταν συχνά. Με δική της προτροπή μάλιστα δημιουργήθηκε χορωδία μαθητριών, η οποία έψαλλε κατά τη διάρκεια τής Θείας Λειτουργίας. Πήγαινε συχνά στο Σχολείο στις συναναστροφές τού Σαββάτου μαζί με τα παιδιά της και πολλές φορές τη συνόδευε και ο βασιλιάς Γεώργιος.

T17s14

 

«Αιών», έτος ΛΓ΄, αριθ. 2636 / Περίοδος δευτέρα 1871

 

Η αποχώρηση τού Λέοντος Μελά

01 Aion prometopis[1]

Προμετωπίδα της εφημερίδας "ΑΙΩΝ"

Αναφερὀμενος στη Γενική Συνέλευση των μελών τής ΦΕ κατά την οποία ο Λέων Μελάς ζήτησε να αποχωρήσει, ο δημοσιογράφος εξαίρει την προσωπικότητα τού γνωστού συγγραφέα, ο οποιος διετέλεσε πρόεδρος τής ΦΕ από το 1866 μέχρι το 1870. Επί των ημερών εγκαινιάστηκε το Τοσίτσειο Αλληλοδιδακτικό Εξωτερικό Σχολείο, ιδρύθηκαν Αρσάκεια μονοθέσια Σχολεία στο Μενίδι, στην Κηφισιά, στα Κιούρκα και στο Γαύριο Άνδρου. Ιδρύθηκε το Αρσάκειο Κερκύρας και τροποποιήθηκε ο Κανονισμός τής ΦΕ. Στην προεδρία τής Φ.Ε. τον διαδέχθηκε ο Παναγιώτης Ρομπότης. Το κύρος τού Λέοντος Μελά ήταν τόσο μεγάλο, ώστε επί των ημερών του πολλές προσωπικότητες έκαναν δωρεές στο Σχολείο. Διατηρούσε μάλιστα άριστες σχέσεις με τον Απόστολο Αρσάκη, τον οποίο ενημέρωνε για την πορεία τού Σχολείου. O Λέων Μελάς ζήτησε να απαλλαγεί από τα καθήκοντά του, καταβεβλημένος προφανώς λόγω ηλικίας.  

T18s13

«Αιών», έτος ΛΓ΄, αριθ. 2639 / Περίοδος δευτέρα 1871

 

Οι εξετάσεις στα Σχολεία της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Από τής ιδρύσεως των Σχολείων τής Φ.Ε., όπως έχει προαναφερθεί, είχε καθιερωθεί οι εξετάσεις να γίνονται δημόσια, παρουσία επισήμων αλλά και των κηδεμόνων των μαθητριών. Αυτό ετηρείτο όχι μόνο στα Σχολεία των Αθηνών, το Αρσάκειο Εσωτερικό Σχολείο, το Τοσίτσειο Εξωτερικό Σχολείο, αλλά και στα εν Δήμοις Σχολεία τής Φ.Ε., στην Ελευσίνα, την Κηφισιά και αλλού. Εκτός από τη βασίλισσα Όλγα, στην τελετή έναρξης των εξετάσεων παρέστη και ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος, ο οποίος το 1871 ήταν πρωθυπουργός τής Ελλάδος. Οι εξετάσεις άρχισαν με τις μαθήτριες των δύο τελευταίων τάξεων οι οποίες εξετέστηκαν μία μία. Η βασίλισσα ενθουσιάστηκε από την επίδοσή τους. Ακολούθησαν τα παιδάκια τού Νηπιαγωγείου μαζί με τη νηπιαγωγό Ιφιγένεια Δημητριάδου, απόφοιτο του Αρσακείου, την οποία έστειλε η Εταιρεία στο Παρίσι για να σπουδάσει ειδικά για την εκπαίδευση των νηπίων. Όταν επέστρεψε έγινε Διευθύντρια τού Αρσακείου Νηπιαγωγείου. Με τις οδηγίες της οι μικρές μαθήτριες τραγούδησαν παιδικά τραγούδια. Μετά το τέλος των εξετάσεων οι καλεσμένοι επισκέφθηκαν την έκθεση χειροτεχνημάτων, κεντημάτων αλλά και μανταρίσματος φθαρμένων υφασμάτων. Οι εξετάσεις διήρκεσαν 20 ημέρες και τότε ο εισηγητής τής επι τής Παιδείας Επιτροπής ανακοίνωσε τα όνομα τής νικήτριας τού Ραλλείου Βραβείου.

200px Rallipandia[1]

Ο Παντιάς Ράλλης με πρωτοβουλία του οποίου καθιερώθηκε το Ράλλειο Βραβείο στο Σχολείο της Φ.Ε.

Το Ράλλειο βραβείο καθιέρωσε ο Παντιάς Ράλλης από το Λονδινο, ο οποίος κληροδὀτησε στην Εταιρεία 500 λίρες στερλίνες με τον όρο να δίνονται οι τόκοι τους κατ’ έτος στη μαθήτρια η οποία διακρίνεται για την καλή διαγωγή της. Όταν λίγο αργότερα καθιερώθηκε και το Μποτάσειο βραβείο η Φ.Ε. όρισε το Ράλλειο να απονέμεται στις εσωτερικές μαθήτριες, ενώ το Μποτάσειο στις εξωτερικές, πάντοτε όμως σε μαθήτριες που είχαν άριστο ήθος σε όλα τα χρόνια των σπουδών τους και μετά από δύο διαγωνίσματα στα Θρησκευτικά, τα Παιδαγωγικά, τα Φυσιογνωστικά, τα Γαλλικά και στην Έκθεση.

Ο Παναγιώτης Ρομποτής έδωσε στη μαθήτρια το βραβείο και εκφώνησε έναν συγκινητικό λόγο. Η βασίλισσα ζήτησε να διαβιβαστούν τα συγχαρητήρια σε όλες τις μαθήτριες, γιατί ήταν ισάξιες.

Robotis1

Ο Παναγιώτης Ρομποτής, Πρόεδρος της Φ.Ε.

 

T19s27

«Αιών», έτος ΛΓ΄, αριθ. 2691 / Περίοδος δευτέρα 1871

 

Μουσικές εξετάσεις στο Αρσάκειο Παρθεναγωγείο

B003

Μάθημα μουσικής στο Αρσάκειο το 1912

Το 1872 στην τελετή έναρξης των εξετάσεων εκπροσώπησε το Δ.Σ. τής Φ.Ε. ως ομιλητής ο Kωνσταντίνος Κοντογόνης (1812-1878). Ο Κοντογόνης γεννήθηκε στην Τεργέστη, έμαθε Ελληνικά και Ιταλικά, σπούδασε Θεολογία και Φιλοσοφία στο Μόναχο και στη Λειψία. Μιλούσε Λατινικά, Εβραϊκά, Γερμανικά και Γαλλικά. Διέμενε στη Βιέννη, ὀπου εργάστηκε για τη Β΄ έκδοση τού λεξικού τού Άνθιμου Γαζή. Το 1836 διορίστηκε στη Θεολογική Σχολή τού Πανεπιστημίου Αθηνών, διετέλεσε Κοσμήτωρ τής Σχολής και Πρύτανης τού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ήταν μέλος τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. από το 1849 μέχρι το 1859.

Οι εξετάσεις του Αρσακείου ήταν γεγονός για το οποίο πολλοί ήθελαν να μάθουν λεπτομέρειες. Έτσι φαίνεται ότι κάθε χρόνο η εφημερίδα «Καιροί» περιέγραφε την τελετή των εξετάσεων, κάνοντας πάντα ιδιαίτερη αναφορά στη μαθήτρια που κέρδιζε το Ράλλειο βραβείο.

T20s5

«Καιροί», έτος Α΄, αριθ. 11 / 21 Ἰουνίου 1872

 

Κατάργηση των υποτροφιών

efimerida e1362645965512[1]

Φύλλο της εφημερίδας "ΚΑΙΡΟΙ"

Φαίνεται ότι η παρατεταμένη πολιτική αναστάτωση (επανάσταση στην Κρήτη, Μακεδονικό ζητημα, ίδρυση Βουλγαρικής Εξαρχείας) είχε αποτέλεσμα καταστροφικό για τα οικονομικά τού Κράτους. Έτσι η κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη έλαβε την απόφαση να σταματήσουν οι υποτροφίες τού Κράτους λόγω ελλείψεως χρημάτων. Το γεγονός ότι από το μέτρο αυτό εξαιρεθηκαν οι υποτροφίες τού Αρσακείου αποδεικνύει τη σημασία που έδινε πλέον το Κράτος στην εκπαίδευση διδασκαλισσών.

Η εφημερίδα «Καιροί», στην οποία βρίσκουμε το δημοσίευμα, πρωτοκυκλοφόρησε το 1872. Είχε ως υπότιτλο «Εφημερίς πολιτική, φιλολογική και των ειδήσεων». Τα γραφεία της ήταν στην οδό Σωκράτους. Η εφημερίδα αρχικά υποστήριζε τον Χ. Τρικούπη, αργότερα τον Θ. Δηλιγιάννη, αλλά σύντομα άσκησε και σε αυτόν σφοδρή κριτική.

 T21s9

«Καιροί», έτος Α΄, αριθ. 26 /12 Αυγούστου 1872

 

Μια «Εσπερίς» στο Αρσάκειο

Ψυχαγωγικές εσπερίδες οργανώνονταν στο Αρσάκειο κάθε εβδομάδα, αλλά μία φορά τον μήνα έπαιρναν πιο επίσημη μορφή, προκειμένου να ψυχαγωγηθούν οι μικρές εσωτερικές μαθήτριες αλλά και οι κηδεμόνες τους. Σώζονται πολλές περιγραφές παρόμοιων εκδηλώσεων, γραμμένες από Αρσακειάδες. Η παρουσία σε αυτές μελών τής βασιλικής οικογένειας, κυρίως τής βασίλισσας Ολγας και των τέκνων της, μνημονεύονται όχι μόνο σε πηγές τής Φ.Ε. αλλά και σε περιγραφές διαφόρων Αρσακειάδων για τη ζωή στο Σχολείο. Οι τελετές αυτές αποτελούσαν είδηση για την Αθήνα και όλοι οι παρευρισκόμενοι έφευγαν ευχαριστημένοι και συγκινημένοι. Η «Εφημερίς», από την οποία προέρχεται το δημοσίευμα, είναι η πρώτη καθημερινή εφημερίδα που κυκλοφόρησε στην Αθήνα την 1η Οκτωβριου 1873 από τον Δ. Κορομηλά. Στην αρχή το φύλλο ήταν τετρασέλιδο, δίστηλο, μικρού σχήματος, χωρίς πολιτική τοποθέτηση, όμως εξαρχής πολέμησε τον Δ. Βούλγαρη και τις μεθόδους που χρησιμοποιούσε για να κρατηθεί στην εξουσία. Η εφημερίδα δημοσίευε περισσότερο ειδήσεις παρά άρθρα, πρακτικά Βουλής, τηλεγραφήματα εμπορικά και πολιτικά, δικαστικό δελτίο, μικρές αγγελίες. Η τιμή φύλλου ήταν 5 λεπτά. Από το 1890 υποστήριζε το κόμμα τού Δημ. Ράλλη και το 1892 τον Θ. Δηλιγιάννη. Τελικά εξελίχθηκε σε βαθύτατα αντιτρικουπική εφημερίδα.

Efimeris 1024x759[1]

Φύλλο τής εφημερίδος "ΕΦΗΜΕΡΙΣ"

«Τήν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῶ Αρσακεί παρθεναγωγεί θέλει γίνει, ὃπως και ἂλλοτε, παράστασις θεατρικἠ, καθ΄ἣν θέλουσι διδάξει κόραι μαθήτριαι τοῦ παρθεναγωγείου. Θέλουσι δε διδαχθῆ το ἠθικόν δράμα «Φρόνησις» ἐκ τῶν τοῦ Γενοβίνου ,και γαλλιστί ἡ μικρά κωμωδία «La rosiere» τῆς κυρίας de Genbs. Ὡς μανθάνομεν την ἑσπερίδα ταύτην την καλλιτεχνικήν θέλουσι τιμήσει διά τῆς παρουσίας αὐτῶν αἱ Α.Α. Μ.Μ. οἱ βασιλεῖς. Ἡ ἑορτή αὓτη τοῦ Ἀρσακείου εἶναι ἐν Ἀθήναις μία τῶν συγκινητικωτέρων και ἁγνοτέρων, και κατά τά παρελθόντα ἒτη πάντοτε ἐνέπνευσε τα γλυκύτερα τῶν αἰσθημάτων και κατέλειπε τάς ἀρίστας τῶν ἐντυπώσεων εἰς πάντας τους παρευρεθέντας.

T22s9

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 130 / Πέμπτη 7 Φεβρουαρίου 1874

 

Η προαναγγελθείσα εσπερίς στο Αρσάκειο

1886008

Εσωτερικές μαθήτριες του Αρσακείου το 1886

Με ενθουσιασμό ο γράφων περιγράφει την εσπερίδα την οποία είχε προαναγγείλει σε προηγούμενο δημοσίευμα. Τις εσπερίδες αυτές είχε καθιερώσει η Αμεναΐς Καβανιάρη, διευθύντρια τού Σχολείου, γίνονταν κυρίως το Σάββατο. Σε αυτήν την εσπερίδα περέστη και ο βασιλιάς Γεώργιος. Οι θεατρικές παραστάσεις που ανέβαιναν στο Αρσάκειο έπρεπε να έχουν θέμα ηθικό, διδακτικό και εν γένει προσιδιάζον στο ήθος και στη συμπεριφορά των Αρσακειάδων. Τέτοιο ήταν και το έργο που, 42 χρόνια μετά, ζήτησε η Διευθύντρια τού Αρσακείου Αλεξανδρίδου από τον Γρ. Ξενόπουλο να γράψει για μια γιορτή τού Αρσακείου. Το μονόπρακτο με τίτλο «Το εύρημα» δημοσιεύτηκε στη «Διάπλαση των παίδων» το 1916. Για το Αρσάκειο η εκμάθηση μίας ξένης γλώσσας, κυρίως τής Γαλλικής, ήταν απαραίτητη. Τόση ήταν η πρόοδος των μαθητριών, ώστε πολύ γρήγορα ανέβαζαν μικρά θεατρικά μονόπρακτα στα Γαλλικά, πάντοτε ηθικού περιεχομένου. Οι παριστάμενοι ήταν όλοι συγκινημένοι και ενθουσιασμένοι. Ο γράφων μάλιστα, αναφερόμενοςι στην προτομή τού Αρσάκη, έργο τού Δ.Π. Κόσσου που φιλοτεχνήθηκε το 1859 και κοσμούσε τον εσωτερικό διάδρομο τού πρώτου ορόφου τού Αρσακείου Μεγάρου, λέει ότι αυτή ήταν η μόνη ασυγκίνητη εκείνο το απόγευμα. Σἠμερα η προτομή αυτή βρἰσκεται στον κεντρικό χώρο υποδοχής τού Αρσακείου Ψυχικού.

untitled (5)

Η προτομή του Αρσάκη που κοσμούσε τον εσωτερικό διάδρομο του Αρσακείου Μεγάρου

T23s9

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ.131 / Παρασκευή 8 Φεβρουαρίου 1874

 

Ο αρραβώνας τής Καλλιόπης Πετροκοκκίνου

42303350 2120951364821909 5873615717152063488 n[1]

Τάξη του Αρσακείου το 1912

Η Καλλιόπη Πετροκοκκίνου ήταν διευθύντρια τού Αρσακείου Κερκύρας από το 1868 μέχρι το 1875. Η καριέρα της στο Αρσάκειο είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα. Υπηρετούσε ως υποδιευθύντρια τού Αρσακείου στην Αθήνα και το Δ.Σ. τής είχε μεγάλη εμπιστοσύνη. Είχε συνεργαστεί μάλιστα με τη Λουΐζα Κουρβουαζιέ. Τότε όμως είχε υποβάλει την παραιτησή της και ενώ το Δ.Σ. της ζήτησε να ανακαλέσει την απόφασή της, κάτι που εκείνη απεδέχθη. Στα Πρακτικά τού Δ.Σ. 18ης Δεκεμβρίου 1859 διαβάζουμε: «Ανεγνώσθη αναφορά τής Α΄ Οικονόμου κ. Καλλιόπης Πετροκοκκίνου, δι’ ης λέγει ότι μη δυναμένη να επαρκέση εις την υπηρεσίαν της αναγκάζεται να ζητήση την παραίτησίν της. Το Συμβούλιον επεφόρτισε τον κ. Δρ. Δρόσο και τον κ. Κ. Λεβίδην να μεταπείσωσιν, ει δυνατόν, αυτήν».

Ο συντάκτης τής δημοσίευσης προφανώς εγνώριζε ότι τα ήθη τής εποχής ήθελαν τις γυναίκες να εργάζονται ώς τη στιγμή τού γάμου τους. Μετά συνήθως εγκατέλειπαν το επάγγελμα, ακολουθούσαν τον σύζυγό τους και αφοσιώνονταν στην οικογένεια. Σύμφωνα με τις πηγές τής Φ.Ε. η Καλλιόπη Πετροκοκκίνου το 1875 αποσύρεται από την υπηρεσία. Από το δημοσίευμα μαθαίνουμε τον λόγο που την οδήγησε στην απόφαση αυτή.

Μανθάνομεν ἀναγιγνώσκοντες ἐν τινι ἐφημερίδι, ὃτι ἡ εὐπαίδευτος κυρία Καλλιόπη Πετροκοκκίνου, ὑποδιευθύντρια τοῦ Ἀρσακείου ἐμνηστεύσατο τον κ. Μιλτιάδην Μεσηνέζην ἐν Αἰγίῳ. Εἰς οίκογενειακόν ἢδη καλούμενη βίον ἀναγκάζεται ν΄ἀποχωρισθή τῆς ἂλλης οικογενείας της, ἣν ἐπί μακρούς χρόνους διεπαιδαγώγησε, και τοῦτο εἶναι λυπηρόν διά το Ἀρσάκειον καθίδρυμα. Ἀλλά την λύπην μετριάζει ἡ βεβαιότης, ὃτι ἐπαξίως τῶν ἀρετῶν και τῆς παιδείας αὐτῆς θέλει εὓρει ἀμοιβήν ἐν εὐδαίμονι βίῳ οἰκογενειακῆς ἀρετῆς.

T24s9

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 157 / Τετάρτη 6 Μαρτίου 1874

 

Πάσχα

Η λιτανεία τού Επιταφίου στην Αγία Αναστασία

epitafios

Ο Επιτάφιος, δώρο του Απόστολου Αρσάκη το 1874 προς την Φ.Ε., τον οποίον χρησιμοποιούσαν κατά την περιφορά οι μαθήτριες του Αρσακείου

Το δημοσίευμα αυτό περιγράφει την περιφορά τού Επιταφίου γύρω από την εκκλησία τής Αγίας Αναστασίας τής Ρωμαίας. Οι πληροφορίες που δίνει είναι πολύτιμες, γιατί περιγράφουν όχι μόνο την τελετή τής περιφοράς αλλά και την κατάνυξη που επικρατούσε.Ο ναός τής Αγίας Αναστασίας λειτουργούσε καθ’ όλο το έτος, γιατί πολλές από τις εσωτερικές μαθήτριες τού Σχολείου παρέμεναν κατά τη διάρκεια των διακοπών, λόγω τής μεγάλης απόστασης από τις ιδιαίτερες πατρίδες τους αλλά και τής κακής κατάστασης τού οδικού δικτύου. Για να εκκλησιάζονται λοιπόν οι εσωτερικές μαθήτριες τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, ο ιερέας τελούσε τη Θεία Λειτουργία στον ναό τής Αγίας Αναστασίας τής Ρωμαίας όλο το έτος.

T25s9

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 181 / Σάββατον 30 Μαρτίου 1874

 

Η έναρξη των εξετάσεων στο Αρσάκειο το 1874

Arsakeiades 1909

Αρσακειάδες το 1909

Μία ακόμα περιγραφή εξετάσεων στο Αρσάκειο είναι το θέμα τού δημοσιεύματος. Οι εξετάσεις, ως γνωστόν, έπαιρναν μορφή πανηγυρική. Η βασίλισσα Αμαλία πήγαινε σχεδόν σε όλες τις απολυτήριες εξετάσεις και εξέφραζε πάντα την ευαρέσκειά της. Το παράδειγμά της ακολούθησε με μεγαλύτερο ενθουσιασμό η βασίλισσα Όλγα, η οποία επίσης παρακολουθούσε με ενδιαφέρον το έργο τής Εταιρείας. Οι Αρσακειάδες, φορώντας λευκά ενδύματα, έψαλλαν τν βασιλικό ύμνο, ο οποίος είχε ελληνικούς στίχους στη μουσική τού αγγλικού εθνικού ύμνου: «Χαίρε βασιλεύ Ἑλλήνων, χαίρε άνασσα σεπτή». Παρουσία τού Αρχιεπισκόπου Αθηνών, τού πρωθυπουργού Δ. Βούλγαρη, τού υπουργού Παιδείας και πολλών άλλων επισήμων πραγματοποιήθηκε η τελετή των εξετάσεων. Ο συντάκτης τού άρθρου επαινεί τη διευθύντρια και την υποδιευθύντρια τού Σχολείου και αναγνωρίζει τη συμβολή των Αρσακειάδων διδασκαλισσών στην εκπαίδευση των Ελληνίδων στις Ελληνικές κοινότητες τού εξωτερικού. Η τελετή τελείωσε με τα παιδάκια τού Νηπιαγωγείου που τραγούδησαν πιασμένα χέρι-χέρι χορεύοντας ρυθμικά. Οι εξετάσεις θα συνεχιστούν, τις επόμενες μέρες και στις καθορισμένες ώρες.

T26s12

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 246 / Δευτέρα 3 Ἰουνίου 1874

 

Αναγγελία τής τελετής απονομής τού Ραλλείου βραβείου

1916. Arsakeiada

Η αρσακειάς Α. Παλανά με το δίπλωμ του Αρσακείου

Το δημοσίευμα αυτό αναγγέλει την τελευταία ημέρα τού σχολικού έτους στο Αρσάκειο. Την ημέρα εκείνη οι Αρσακειάδες παίζουν πιάνο, τραγουδούν και παρουσιάζουν τα έργα των χειρών τους: κεντήματα, ζωγραφιές, χειροτεχνήματα πάσης φύσεως. Τέλος, ο Πρόεδρος τής Φ.Ε. αναγγέλλει το όνομα τής μαθήτριας που θα τιμηθεί με το Ράλλειο βραβείο, το οποίο είχε καθιερώσει το 1866 ο Παντιάς Ράλλης να απονέμεται κατ’ έτος στην οικότροφο Αρσακειάδα που θα διακρινόταν για την επίδοσή της στα μαθήματα αλλά και για τη διαγωγή της. Το Δ.Σ. τής Φ.Ε. καθόρισε το βραβείο να δίδεται κατόπιν γραπτών εξετάσεων μεταξύ των αριστούχων μαθητριών.

T27s13

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 259 / Κυριακή 16 Ιουνίου 1874

 

Η τελετή απονομής τού Ραλλείου βραβείου

1601236 751643951514635 755704414 n

Απόφοιτες του Αρσακείου το 1912, από την εφημερίδα "Αστραπή"

Με το Ράλλειο βραβείο το 1874 τιμήθηκε η Αγαθονίκη Αντωνιάδου. Τόσο σπουδαία θεωρείτο η βράβευση, ώστε αναγγελλόταν από τον Τύπο.

«Χθές, ὡς προανηγγείλαμεν, ἐτελέσθη ἡ ὡραία ἑορτή τοῦ Ἀρσακείου. Το χιλιόδραχμον ῥάλλειον γέρας ἐφέτος ἒλαβεν ἀριστεύσασα ἡ εὐφυεστάτη δεσποινίς Ἀγαθονίκη Ἀντωνιάδου ἐκ Σκύρου, θυγάτηρ κτηματίου ἐν Σκύρ, ἀνεψιά τοῦ γνωστοῦ παρ΄ἡμῖν συμβολαιογράφου κ. Γ. Ἀντωνιάδου και τοῦ στρατιωτικοῦ ἰατροῦ κ. Ἀντωνιάδου. Ἡ δεσποινίς αὓτη ἀνήκει είς οἰκογένειαν, ἧς και ἂλλοι νεαροί βλαστοί διεκρίθησαν ἐπί ἐπιμελείᾳ και ἒρωτι προς τά γράμματα, δικαίως δε νῦν ἀνταμείβεται ἡ εὐφυῒα ἡ ἀρετή και ἡ μάθησις ἐν τῷ προσώπῷ τῆς δεσποινίδος Ἀγαθονίκης.»

T28s13

«Εφημερίς», έτος Α΄, αριθ. 260 / Δευτέρα 17 Ιουνίου 1874

 

Πολιτικοποιημένες Αρσακειάδες

Η εφημερίδα «Αγγελιοφόρος», από την οποία προέρχεται το δημοσίευμα, εκδιδόταν στην Αθήνα από το 1859 έως το 1880. Η κυριαρχούσα την εποχή εκείνη άποψη ήταν ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να ασχολούνται με τα κοινά, την πολιτική, αλλά να περιορίζονται στα τού οίκου τους. Η εφημερίδα «Στοά», η οποία αναφέρεται εδώ, δημοσίευε συχνά ὀλα τα νέα των φοιτητικών και άλλων οργανώσεων που προσπαθούσαν έντονα με συγκεντρώσεις να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους και να παρουσιάσουν τις απόψεις τους. Είναι η εποχή που ο Μακεδονικός Αγώνας βρίσκεται σε εξέλιξη. Έχει προηγηθεί (1874) η διακήρυξη τού Χαρίλαου Τρικούπη με το «Τις πταίει;» και είναι έντονη η δυσαρέσκεια για τις προηγηθείσες κυβερνήσεις που ήταν απόλυτη επιλογή τού βασιλέως. Είναι η εποχή που μπαίνουν οι βάσεις για την εφαρμογή τής «αρχής τής δεδηλωμένης». Προφανώς σε κάποια διαδήλωση έλαβαν μέρος και Αρσακειάδες, με αποτέλεσμα να προκαλέσουν τη φρίκη τού συντακτη. Να υπενθυμίσουμε ότι μέχρι το έτος 1952 οι γυναίκες στην Ελλάδα δεν είχαν δικαίωμα ψήφου.

Οι διαδηλώσεις στις οποίες αναφέρεται ο δημοσιογράφος γίνονταν για τη συνταγματική κατοχύρωση τής αρχής τής δεδηλωμένης. Η συντηρητική άποψη περί «γυναικείας φύσεως», ότι δηλ. εκ της φύσεώς τους οι γυναίκες δεν είναι προορισμένες για επαγγέλματα όπως ήταν η πολιτική, η επιστήμη κ.ά., κυριαρχούσε στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη τον 19ο αι. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου τα ήθη ήταν επηρεασμένα και από την τουρκική κατοχή, η θεωρία αυτή βρήκε πολλούς υποστηρικτές. Στη Ν. Υόρκη ήδη από το 1848 είχε κάνει την εμφάνισή του το φεμινιστικό κίνημα. Στην Ελλάδα όμως τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όπως λέει και ο συντάκτης τού άρθρου, δεν θέλουν γυναίκες που να ασχολούνται με πολλά, παρά μόνο με τα τού οίκου και με την ανατροφή των τέκνων. Το 1878 αποφοίτησε από το Αρσάκειο η Καλλιρρόη Σιγανού-Παρρέν, η οποία, αφού εργάστηκε ως δασκάλα, ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία. Με την εβδομαδιαία εφημερίδα που άρχισε να εκδίδει στις 8 Μαρτίου 1887 με τον τίτλο «Εφημερίς των Κυριών», έθεσε τις βάσεις τού φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα.

trikoupis tis ptaiei[1]

Το άρθρο του Χαρ. Τρικούπη στην εφημερίδα "ΑΘΗΝΑ" το οποίο οδήγησε στο να ισχύσει η Αρχή της Δεδηλωμένης στο Ελληνικό κράτος

«Φρίττει τις βλέπων εν τη «Στοά» δημοσιευόμενον, ότι και αι μαθήτριαι τού Αρσακείου συμμερισθείσαι τα κινήματα των ομηλίκων αυτών προέβησαν και αύται εις εκδηλώσεις υπέρ τού συντάγματος, καύσασαι και τον γέροντα «Πρωινόν». Απορούμεν πώς ο λαός υποφέρει έτι την διαγωγήν των εκ τής αρχολιπαρίας αυτών προβάντων εις τοσούτον αναιδείας ώστε και τα υγειά ταύτα τού Αρσακείου πλάσματα να διαφθείρωσι και ωθήσωσιν εις κινήσεις, ήκιστα αρμόζουσας ου μόνον εις το επάγγελμα των μαθητριών, αλλά και εις την τού γυναικείου φύλου εν γένει φύσιν. Ας συλλογισθώσι δε οι δημοκόποι τής αντιπολιτεύσεως, ότι διά τοιούτων μέσων δηλητηριάζουσι την πατρίδα των, η οποία έχει ανάγκη γυναικών, ουχί περί τα πολλά διατριβουσών, αλλά περί την ηθικήν και διανοητικήν ανάπτυξιν τα τέκνα αυτών αποκλειστικώς ασχολουμένων.»

«Αγγελιαφόρος», έτος Α΄, αριθ. 2 / Δευτέρα 7 Απριλιου 1875

 

 Μειοδοτικός διαγωνισμός για προμήθεια υποδημάτων

Οι ανάγκες για τις εσωτερικές μαθήτριες επέβαλλαν την προμήθεια υποδημάτων και φυσικά έπρεπε να προηγηθεί μειοδοτικός διαγωνισμός.

Εκτίθενται εις μειοδοσίαν τα ὑποδήματα και σανδάλια τ’ αναγκαιούντα διά τας μαθητρίας τού Αρσακείου. Οι βουλόμενοι να μειοδοτήσωσιν, ας φέρωσι δείγματα και την τελευταίαν αξίαν αθτών εις το γραφείον τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας μέχρι τής 12ης Αὐγούστου ἀπό τής 3-6 μ.μ.

Pallis

Απόδειξη για την γραφικής ύλης από το βιβλιοπωλείο Πάλλη - Κοτζιά

«Εφημερίς», έτος Δ΄, αριθμ. 216 / Πέμπτη 4 Αυγούστου 1877

 

Προμήθειες προϊόντων

Όλες οι προμήθειες προϊόντων για τις ανάγκες τού Οικοτροφείου τής Φ.Ε. γίνονταν μετά από δημοσίευση στον Τύπο.

Ἀναγκαιοῦσιν

«Εις το Αρσάκειον 250 οκάδες βουτύρου, 500 οκάδες ζαχάρεως και 150 καφέׄ οι βουλόμενοι να μειοδοτήσωσι παρακαλούνται να φέρωσιν εις το γραφείον τής εταιρίας δείγματα μετά σημειώσεως τής τελευταίας αυτών αξίας, μέχρι τής προσεχούς Δευτέρας 20 Μαρτίου.»

Εν Αθήναις, τη 15η Μαρτίου 1878

Εκ τού γραφείου

Kreas

Απόδειξη αγοράς κρέατος για το σχολείο της Φ.Ε.

«Εφημερίς», έτος Ε΄, αριθ. 74 / Τετάρτη 15 Μαρτίου 1878

 

Μειοδοτική Δημοπρασία

Άλλη μια αναγγελία για να δημοπρατηθεί σεμιγδαλίτης άρτος.

«Εκτίθεται εις μειοδοτικήν δημοπρασίαν ο διά τας μαθητρίας τού Αρσακείου αναγκαιών άρτος, σεμιγδαλίτης πρώτης ποιότητος ͘ προσφοραί ενσφράγιστοι μετά δειγμάτων σχήματος επιμήκους,(φραντζόλας) είναι δεκταί εις το γραφείον τής Εταιρείας μέχρι τής πρώτης τού Νοεμβρίου.

Farmaka

Απόδειξη αγοράς φαρμάκων

«Ωρα», έτος Γ΄, αιθ. 352 / Πέμπτη 26 Οκτωβίου 1878

 

Χριστούγεννα

Χριστουγεννιάατικο δέντρο στο Αρσάκειο

Σ. Βικάτος, Το χριστουγεννιάτικο δένδρο (προ 1932). Λάδι σε καμβά, 77 εκ. x 105 εκ. Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδος.

Ο στολισμός τού χριστουγεννιάτικου δέντρου δεν συνηθιζόταν στην Ελλάδα. Το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο στην πόλη των Αθηνών στήθηκε το 1843, στολισμένο με στολίδια που είχαν φέρει από τη Ρωσία, στην οικία Παπαρρηγοπούλου (Κυδαθηναίων 27). Στο σπίτι αυτό διέμεινε ο Όθων όταν ήρθε για πρώτη φορά στην Αθήνα το 1843. Πολλοί υποστηρίζουν ότι το χριστουγεννιάτικο δέντρο πρωτοεμφανίστηκε στη βασιλική κατοικία, αφού το έθιμο προϋπήρχε στη Βαυαρία. Απολύτως φυσικό λοιπόν ήταν το έθιμο να διαδοθεί γρήγορα στην πόλη και φυσικά και στο Αρσάκειο. Οι εσωτερικές μαθήτριες τουύ Αρσακείου περίμεναν με χαρά τη γιορτή τού στολισμού τού δέντρου, καθώς η χαρμόσυνη αυτή τελετή προσφέρεται για διασκέδαση και ψυχαγωγία των νεαρών κοριτσιών. Στην τελετή παρίσταντο και οι βασιλείς. Φυσικά ακολουθούσε χορός μεταξύ των μαθητριών. Τα χριστουγεννιάτικα δώρα πολλές φορές ήταν προσφορά τής βασίλισσας.

 «Την εσπέραν ταύτην, ως είθισται κατ’ έτος, γενήσεται εν τω Αρσακείω το δένδρον των Χριστουγέννων, είτα δε μετά την διανομήν των δώρων τής πρώτης τού νέου έτους εις τας εσωτερικάς μαθητρίας, δοθήσεται εφεσπερίς, καθ’ ην θέλουσι παρασταθή υπό των μαθητριών γαλλικαί τινες κωμωδίαι, ας θα παρακολουθήση χορός μεταξύ αυτών. Εις την εορτήν ταύτην θα παραστώσιν ο Βασιλεύς και η Βασίλισσα.»

«Αιών», έτος ΜΒ΄, αριθ.3424 / Τρίτη 30 Δεκεμβρίου 18

 

Παναγιώτα Α. Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός

Δημοσιευματα τού καθημερινού Τύπου για το Σχολείο τής Εταιρείας από το 1838-1850

 

Οι πρώτες δημόσιες εξετάσεις στο «Σχολείο τής Εταιρείας»

Το δημοσίευμα αυτό έχει μεγάλη αξία γιατί περιγράφει την πρώτη αποφοίτηση από το Σχολείο τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην οικία Βιτάλη Συριανού στην οδό Καραϊσκάκη και Ερμού, «πλησίον τής χουρμαδιάς», όπως έλεγε και η πρώτη καταχώριση που έκανε στον Τύπο η Φ.Ε. Το Σχολείο ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Ιούλιο τού 1837 και στις 21 Ιουνίου τού 1838 έγιναν οι πρώτες δημόσιες εξετάσεις. Διευθύντρια τού Σχολείου ήταν η Ελένη Πιτταδάκη. Εκτός τού αντιπροέδρου τής Φ.Ε., Διδασκάλου τού Γένους Γ. Γεννάδιου, και τού γενικού γραμματέως Ιωάν. Κοκκώνη, τις εξετάσεις παρακολούθησε σύσσωμο το Δ.Σ. τής ΦΕ, οι γονείς των μαθητριών, εκπρόσωποι τού Υπουργείου Παιδείας αλλά και πολλές φιλόμουσες κυρίες, οι οποίες εύχονταν με ενθουσιασμό να ευοδωθεί ο στόχος τής μόρφωσης των Ελληνίδων για να βελτιωθεί έτσι και η θέση τους στην κοινωνία.

Ο συντάκτης του άρθρου σημειώνει ότι το ενθουσιώδες πλήθος δεν αποτελείτο μόνο από μορφωμένους ή πλουσίους, αλλά από ανθρώπους όλων των τάξεων. Αυτό αποτελούσε βασικό στόχο τής ΦΕ από την ίδρυσή της, αφού ο μεγαλύτερος αριθμός των μαθητριών ήταν υπότροφοι Δήμων και ιδρυμάτων από διάφορα μέρη τής Ελλάδας, αλλά και από περιοχές εκτός των τότε συνόρων της.

Athens

Η περιοχή του Ψυρρή όπου βρισκόταν η οικία Βιτάλη - Συριανού

Το Σχολείο τής Φ.Ε. χωριζόταν σε Κατώτερο, για μαθήτριες από 6 έως 14 ετών, όπου η φοίτηση ήταν δωρεάν, και στο Ανώτερο όπου φοιτούσαν όσες ήθελαν να γίνουν δασκάλες. Στο Σχολείο, εκτός των οικοτρόφων, φοιτούσαν και εξωτερικές μαθήτριες, Αθηναίες, που επιθυμούσαν να γίνουν δασκάλες. Οι μαθήτριες θα έπρεπε να εξετασθούν στην Ιερά Ιστορία, την Αριθμητική, τη Γεωγραφία και σε πολλά άλλα μαθήματα, αλλά και στο εργόχειρο και στα καλλιτεχνικά μαθήματα, όπως απαιτούσε η εκπαίδευση των θηλέων τής εποχής. Τα έργα των μαθητριών μάλιστα ήταν εκτεθειμένα σε αίθουσα τού Σχολείου.

Εκ μέρους τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. μίλησε ο Μισαήλ Αποστολίδης, ο οποίος προέτρεψε τους Δήμους να συστήσουν σχολεία θηλέων και να μην εγκαταλείψουν την πρωτοβουλία αυτή σε ξένους. Ο τελευταίος αυτός υπαινιγμός αναφερόταν στις προσπάθειες αγγλικανών ιεραποστόλων οι οποίοι είχαν σπεύσει να ιδρύσουν στην Ελλάδα σχολεία θηλέων. Όλοι τους ήταν μέλη δύο ιεραποστολικών εταιρειών, των Πρεσβυτεριανών και των Επισκοπικών, που είχαν δημιουργηθεί στις ΗΠΑ με σκοπό τη διάδοση τού Ευαγγελίου, και προσπαθούσαν να εκμεταλλευτούν το κενό που άφηνε η αδυναμία τού ελληνικού κράτους να οργανώσει τη γυναικεία εκπαίδευση.Το δημοσίευμα υπογράφει ο Ιωσήφ Μαύρος.

Misahl Apostolidhw

Ο Μισαήλ Αποστολίδης, ιδρυτικό μέλος της Φ.Ε.

Η «Αθηνά», στην οποία δημοσιεύτηκε το άρθρο, ήταν πολιτική και φιλολογική εφημερίδα, όπως έγραφε στον υπότιτλό της, την οποία διηύθυνε ο φιλελεύθερος, αντιπολιτευόμενος Εμμ. Αντωνιάδης. Η θέση της ήταν πολλές φορές αντιβασιλική. Εξεδίδετο κάθε Τετάρτη και Σάββατο από το 1832 μέχρι το 1864.

Τήν ιθ΄τοῦ φθίνοντος ἒγειναν δημόσιαι εξετάσεις τῶν ἐν τ ἀνωτέρ σχολεί (διαιρουμέν εἰς δύ),πρό ἑνός ἢδη ἒτους ὑπό τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας ἐνταῦθα συστηθέντι, σπουδαζόντων κορασίων·εἰς ταύτας δε παρῆσαν, ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Γ. Γεννάδιος, ὁ γραμματεύς κύριος Π. Κοκκώνης, το διοικητικόν συμβούλιον και πολλά ἂλλα μέλη τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας, οἱ γονεῖς τῶν κορασίων, πολλαί φιλόκαλοι και φιλόμουσοι κυρίαι και πολύ πλῆθος πάσης τάξεως τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν·μετά τῶν τῆς φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας ὑποτρόφων παίδων, σπουδαζουσῶν, διά να γείνωσιν ἒπειτα διδασκάλισσαι, ἐξετάσθησαν και ὃσαι ἒξωθεν ἐν τ αὐτ καταστήματι φοιτῶσιν εἰς τά ἐξῆς μαθήματα εἰς την ἱεράν ἱστορίαν, την ἀριθμητικήν, την γεωγραφίαν και εἰς ἂλλα πολλά μαθήματα και τεχνουργήματα αἳτινες ὃλαι σχεδόν, ἀναλόγως με την ἡλικίαν των και με τον καιρόν καθ’ὃν ἐν τ εἰρημέν καταστήματι ἢρχισαν να σπουδάζωσιν, ἀπεκρίθησαν ἂριστα· τά δε ἐξαίρετα τῶν χειροτεχνημάτων δείγματα, τῆς ζωγραφικῆς, τῆς ραπτικῆς, τῆς πλεκτικῆς, και τῆς κεντιστικῆς, ἐπέσυραν ὃλων τῶν παρόντων τήν προσοχήν καί τόν θαυμασμόν.

Οἱ γονεῖς τῶν εἰρημένων κορασίων, καθώς καί τό λοιπόν ἀκροατήριον, γενόμενοι αύτῆς καί αύτκοοι τῶν χρόνου διαστήματι μεγίστων προόδων τῶν κορασίων, ἀναλογιζόμενοι δέ καί τόν σπουδαιότατον καί ἐθνοφιλέστατον σκοπόν, τόν ὀποῖον εὐθύς ἐξ ἀρχῆς τῆς συστάσεώς της ἡ φιλεκπαιδευτική Ἑταιρία καί περί τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ θήλεος μέρους τῆς νεολαίας ἒλαβε, δεν ἐδυνήθησαν λέγω να κρατηθῶσι ἀπό τοῦ να μη χύσωσι δάκρυα χαρᾶς και κατανύξεως θαυμάζοντες λοιπόν καί έπαινοῦντες τάς ἐξετασθείσας και εὐδοκιμησάσας κόρας, τάς εύχόμεθα μεγαλητέρας προόδους καί νά δικαιώσωσι τήν ὑπό τῆς ἑταιρίας ἐκλογήν αὐτῶν, γενόμεναι ἂξιαι και ἱκαναί να ὠφελήσωσι τό μεγάλης χρζον ἀνατροφῆς καί παιδείας φύλλον των.

Μεταξύ τῶν ἒξωθεν ἐν τ εἰρημένῳ σχολείῳ σπουδαζουσῶν και ἀριστευσασῶν νεανίδων, ἦτο και ἡ τοῦ ἐπί τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτλ. Γραμματέως κυρίου Γλαράκη κυρία Ἀσπασία.Μετά δε τάς ἐξετάσεις ὁ Ἀρχιμανδρίτης κύριος Μισαήλ Ἀποστολίδης ἐξεφώνησε ἓνα λόγον κατάλληλον δί οὗ ἀπέδειξεν, ὃτι προς την εὐδαιμονίαν τοῦ Ἒθνους εἶναι ἐπίσης ἀναγκαία και ἡ τοῦ γυναικείου φύλλου ἐκπαίδευσις ὃτι εἰς ταύτην χρεωστοῦσι και πολλοί κατά τόπον δῆμοι, συσταίνοντες τοιούτου εἲδους σχολεῖα να συνδράμωσι· και τέλος ὃτι πρέπει εἰς το ἐξῆς ἒθνος αὐτόνομον να μην καταδέχεται να ἐκπαιδεύῃ τά φίλτατα αὐτοῦ ἀπό ξένους και ἀλλοεθνεῖς ἐλέου χάριν·ἒπειτα ἐψάλησαν ὑπό τῶν κορασίων διάφοροι ὓμνοι ἐμμελέστατοι αἱ δε ἐξετάσεις τῶν εἰς το κατώτερον σχολεῖον σπουδαζόντων κορασίων ὁ ἀριθμός τῶν ὀποίων ὑπερβαίνει τα 150 ἂρχισαν από την 20 τοῦ λήγοντος.

Ἐν τοσούτῳ νομίζομεν χρέος μας ἀπαραίτητον να συγχαρῶμεν ὃλα μέν τά μέλη τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας, ἰδιαιτέρως δε το Διοικητικόν Συμβούλιον μετα τοῦ γραμματέως αὐτῆς κυρίου Ι. Κοκκώνη, εἰς τοῦ ὀποίου τον ζῆλον και τον μεγάλον κόπον χρεωστοῦσι πολλοί ὂχι μόνον το εἰρημένον σχολεῖον, ἀλλά και ὃλα τά δημοτικά σχολεῖα,διά την βελτίωσίν των. Ο σκοπός, φιλόμουσα και ἀξιοσέβαστα μέλη, τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρείας, ἂξιοι ἀπόγονοι τῆς προγονικῆς ἡμῶν ἀρετῆς και δόξης, εἶναι ὡς εἲπαμε σπουδαιότατος και ἐθνοφιλέστατος. Ὂθεν δικαίως ἐπισύρατε ἐν ἐαυτοῖς τον ἒπαινον και την εὐγνωμοσύνην τῶν Ἑλλήνων ὃλων μάλιστα δε τῆς Ἑλληνικῆς Νεολαίας, ἣτις δεν δύναται με καταλληλοτέραν ἒκφρασιν να φανερώσῃ το πρός ὑμᾶς σέβας και εὐγνωμοσύνη της, παρά με τους ἐξῆς τοῦ σοφοῦ ποιητοῦ στίχους.

«Ὢ Πατρίς, εἲθε πάντες οἱ νεουσι σε.

Οὓτω φιλοῖεν, ὡς ΗΜΕΙΣ, και ῥαδίως

Οἰκῖμεν ἂνσε, κοὐδέν ἂν πάσχοις κακόν.»

Ἐν Ἀθήναις, Ἰουνίου 21, 1838   Ἰωσήφ Μαῦρος

T1s11

Αἱ ἐξετάσεις τοῦ ἐν Ἀθήναις σχολείου τῶν κορασίων ὑπό τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Εταιρείας συστηθέντος σχολείου

«Αθηνά», έτος Ζ΄, αριθ. 537, Τετάρτη 29 Ιουνίου 1838

 

Φιλεκπαιδευτική ή Φιλοπαιδευτική

Στο δημοσίευμα αυτό τού 1840, με τίτλο «Εσωτερικά», περιγράφεται και σχολιάζεται η Συνέλευση των μελών τής Φ.Ε., η οποία πραγματοποιήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1840. Πρόεδρος τής ΦΕ ήταν ο Γ. Κουντουριώτης και Διευθύντρια τού Σχολείου η Βαμβώ Ιωάννου, η οποία το έτος εκείνο διαδέχτηκε την Ελένη Πιτταδάκη. Ας δούμε όμως τα γεγονότα που είχαν προηγηθεί.

Το 1840 ήταν ο τέταρτος χρόνος από την ίδρυση τής Φ.Ε. Ο Ιωάννης Κοκκώνης, βασικός εμπνευστής και ιδρυτής τής Εταιρείας και κύριος υποστηρικτής τής δημιουργίας Σχολείου και Διδασκαλείου θηλέων, ενώ αρχικά κατείχε τη θέση τού Γραμματέως τής Φ.Ε., κατά τις αρχαιρεσίες για την ανάδειξη Δ.Σ. τής 21ης Ιανουαρίου 1840, αλλά και ο Γ. Γεννάδιος δεν επανεκλέγονται. Αντιπρόεδρος τής Φ.Ε. εκλέγεται ο Χρήστος Κλονάρης ή Κλωνάρης, ενώ Γραμματέας ο Δ. Ν. Φωτίλας.

Η δυσαρέσκεια στο πρόσωπο τού Κοκκώνη είχε ξεκινήσει από την εποχή που είχε υποστηρίξει την αναγκαιότητα τής ιδρύσεως σχολείου θηλέων, κάτι το οποιο κατά τη γνωμη πολλών αποτελούσε παρεκτροπή από τον κύριο στόχο τής Εταιρείας, που ήταν η ενίσχυση τής δημοτικής εκπαίδευσης. Όπως λέει και ο Π. Καρολίδης στη «Σύγχρονον Ιστορίαν των Ελλήνων και λοιπών λαών τής Ανατολής από το 1821 μέχρι το 1921»: «Επικρατησάντων των υπέρ τής ιδρύσεως, απεχώρησαν αυτής οι θιασώται τής δημοτικής εκπαιδεύσεως και η Εταιρεία περιωρίσθη έκτοτε απλώς εις το έργον τής ιδρύσεως και τής διατηρήσεως παρθεναγωγείων». Θα πρέπει όμως να ομολογήσουμε ότι η παρεκτροπή αυτή προσέφερε πολλούς και πλούσιους καρπούς στην Ἑλλάδα. Κατηγορούσαν ακόμα τον Κοκκώνη ως ισχυρογνώνονα, επειδή δεν απεδέχονταν τον ανυποχώρητο τρόπο με τον οποίο υποστήριζε τις απόψεις του.Ἲσως αυτή να ήταν η αιτία τής μεταστροφής κάποιων μελών τής Φ.Ε., η οποία οδήγησε στη μη επανεκλογή τού Ι. Κοκκώνη στο Δ.Σ. τής Φ.Ε.

kokkonis3[1]

Ο Ιωάννης Κοκκώνης, εμπενευστής και ιδρυτής της Φ.Ε.

Θα μπορούσαμε ακόμα να εικάσουμε ότι το όλο θέμα προκλήθηκε όχι λόγω τής γλωσσικής ευαισθησίας κάποιων, αλλά από την αντιπαλότητα και την ισχυρή αντιπαράθεση μελών τής Φ.Ε. με τον Κοκκώνη και τις ιδέες του. Οι επίσημες πηγές τής Φ.Ε. δεν μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε ποιοι ήταν οι συγκεκριμένοι λόγοι οι οποίοι οδήγησαν στη μη επανεκλογή τού Κοκκώνη. Σε κάθε επίσημη τελετή μάλιστα οι κύριοι ομιλητές τής Φ.Ε. δεν έπαυαν να εξαίρουν τη συμβολή τού Ι. Κοκκώνη στην ίδρυση τής Εταιρείας και όσο ήταν ο ίδιος παρών και πολύ περισσότερο μετά τον θάνατό του. Πάντως η πρόταση για την αλλαγή τού ονόματος τής Εταιρείας είναι σαφώς κίνηση επίδειξης ισχύος των αντιπάλων τού Κοκκώνη και δεν είναι τυχαίο ότι έγινε ενώ εκείνος δεν ήταν πλέον μέλος τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. Δεν θα πρέπει να υποτιμήσουμε ακόμα το γεγονός ότι ο Κοκκώνης κατείχε μεγάλη θέση στο Υπουργείο (Γραμματεία) Εκπαιδεύσεως και Θρησκευμάτων και είχε την αμέριστη εμπιστοσύνη τής οθωνικής κυβερνήσεως και των Βαβαρών. Είχε αντιπάλους, λοιπόν, όχι μόνο για τον χαρακτήρα του αλλά και για τις απόψεις του.

Η πρόταση για αλλαγή τής ονομασίας τής ΦΕ από Φιλεκπαιδευτική σε Φιλοπαιδευτική διατυπώνεται και στα πρακτικά τού Δ.Σ. τής 29ης Σεπτεμβρίου 1840: «έγινεν έπειτα πρότασις να διορθωθή το όνομα τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, εις το Φιλοπαιδευτική, κ’ ούτω να εγγλυφή εις το Μετάλλιον τής Εταιρίας. Συζητηθείσης τής προτάσεως ταύτης αποχρόντως ενεκρίθη παμψηφεί η λέξις Φιλοπαιδευτική».

Το άρθρο είναι γραμμένο στις 11 Δεκεμβρίου 1840, δηλαδή, όπως λέει ο συντάκτης, 3 ημέρες πριν πραγματοποιηθεί η Γ. Συνέλευση, η οποία έπρεπε να εγκρίνει τα Πρακτικά τής απόφασης για τη μεταβολή τού ονόματος τής Εταιρείας. Είναι σαφές ότι οι υποστηρικτές τού παλαιού ονόματος και κυρίως ο Κοκκώνης, οι οποίοι τον Σεπτέμβριο είχαν αιφνιδιαστεί από την πρόταση, μετά την πάροδο ενός μηνός και πλέον είχαν τον χρόνο να οργανώσουν την άμυνά τους. Τέσσερεις μέρες αργότερα, στις 15 Δεκεμβρίου, θα πρέπει να έγινε θυελλώδης Συνέλευση (παρά τους χαμηλούς τόνους με τους οποίους αποτυπώνεται αυτή στα Πρακτικά), στην οποία συζητήθηκε εκ νέου το θέμα τού ονόματος. Το ύφος λοιπόν και τα επιχειρήματα τού δημοσιεύματος ίσως να αποσκοπούν στο να δημιουργήσουν κλίμα και να ενισχύσουν τους οπαδούς τής αλλαγής τού ονόματος. Παρά τις προσπάθειες τής εφημερίδας όμως, η Συνέλευση θα αποφασίσει τη χρήση τού πρώτου ονόματος, κάτι που τελικά θα εγκριθεί στη Συνέλευση τής 22ας Δεκεμβρίου 1840.

Στα πρακτικά τού Δ.Σ. τής 2ας Οκτωβρίου διαβάζουμε: «Ανετέθη εις τον κ. Βάφφαν να γράψη αναφοράν προς την Βασιλικήν Γραμματείαν εκ μέρους τής Προεδρίας αναγγέλλουσαν την απόφασιν τής Γεν. Συνελεύσεως περί τού ὀνόματος Φιλεκπαιδευτική, το οποίον ετροποποιήθη εις Φιλοπαιδευτική. Και ότι το ὂνομα, το οποίον έφερεν η Εταιρία είχε βαρβαρισμόν εις τον σχηματισμόν του…». Πρόκειται για μια λεπτή διάκριση. Η παραγωγή τής λέξης [φιλῶ + εκπαίδευση] με την προσθήκη τής παραγωγικής κατάληξης -ικός, -ική, -ικόν θεωρήθηκε νεολογισμός. Αντ’ αὐτού πρότειναν τη χρησιμοποίηση λογιότερης λέξης [φιλῶ + παίδευση + -ικός, -ική, -ικόν]. Η κατηγορία βέβαια ότι η ονομασία Φιλεκπαιδευτική είναι κακόφωνη, μη ελληνική και μη λόγια είναι βαριά, κυρίως όταν απευθύνεται σε μορφωμένους ανθρώπους, όπως ο Κοκκώνης και ο Γεννάδιος, οι οποίοι είχαν πλέον κάθε λόγο να αισθάνονται προσβεβλημένοι και φυσικά να αντιδράσουν στην απόφαση.

Και δεν έφθανε μόνο αυτό, αλλά οι οπαδοί τής νέας ονομασίας έσπευσαν να εφαρμόσουν την απόφαση τής Συνέλευσης πριν γίνουν οι νόμιμες διαδικασίες. Στα Πρακτικά τού Δ.Σ. τής 2ας Νοεμβρίου 1840 διαβάζουμε: «Αποφασίζεται από το Συμβούλιον, ότι να εξέρχωνται τα έγγραφα τής Ἑταιρίας εις το εξής με το όνομα το διορθωθέν ήδη από την Γενικήν Συνέλευσιν: Φιλοπαιδευτική. Ο Γραμματεύς (Φωτίλας) κάμνει την παρατήρησιν, ότι η Βασιλική Γραμματεία, ίσως είπη τι, ή πράξῃ εναντίον, και καλόν είναι να προσμένωμεν απόκρισιν αυτής. Αλλά το Συμβούλιον είπεν, ότι δεν προσμένει απάντησιν τής Γραμματείας περί τούτου και ότι η σιωπή της μέχρι τούδε βεβαιώνει την περί τούτου αδιαφορίαν της. Και μάλιστα προ ολίγων εγράφη και ένταλμα τής Γραμματείας, προς την Εταιρείαν, εις την οποίαν είναι γεγραμμένον: Φιλοπαιδευτική, με την υπογραφήν τού ιδίου τού Γραμματέως, επομένως δεν είναι και καμία ούσιώδης μεταβολή τής λέξεως, αλλά μόνον απλή διόρθωσις.». Η διόρθωση όμως αυτή έμελλε να ξεσηκώσει θύελλα. Ο συντάκτης τού άρθρου, σαφώς αντίθετος προς τον Κοκκώνη, ασκεί κριτική εφ’ όλης τής ύλης. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία π.χ. συνήθιζε να δίνει στους εταίρους μετάλλιο και δίπλωμα. Προφανώς αυτά έπρεπε να φέρουν τη σωστή ονομασία τής Εταιρείας, γι’ αυτό και έσπευσαν να τα αλλάξουν. Η αλλαγή όμως αυτή ήταν αυθαίρετη, γιατί δεν είχαν επικυρωθεί τα Πρακτικά ούτε είχε γίνει δεκτή η μεταβολή τού ονόματος από τον αρμόδιο Υπουργό. Κατά συνέπεια δεν είχε νομιμοποιηθεί η αλλαγή στον «Διοργανισμό». Η επίδοση μεταλλίου και διπλώματος στους δωρητές εκρίθη αναγκαία για να αυξηθεί ο αριθμός τους. Προφανώς λόγω τού τιμητικού μεταλλίου οι επισκεπτόμενοι την οικία των μελών τής Φ.Ε. το έβλεπαν και μάθαιναν –όσοι δεν γνώριζαν– την ύπαρξή της, παρακινούνταν να γίνουν και αυτοί μέλη και έτσι να την ενισχύσουν οικονομικά. Ο συντάκτης, λοιπόν, σχολιάζει το γεγονός, διότι η επιβράβευση ή η επίδοση μεταλλίου δεν αποτελούσε μέρος τής ελληνικής παράδοσης, αφού οι Έλληνες ακόμα και στους αθλητικούς αγώνες προσέφεραν κλαδιά ελιάς ή άλλων δένδρων, διότι η βράβευση ήταν τιμητική και συμβολική.

Konaris

Ο Χριστόδουλος Κλωνάρης, δικαστικός και αντιπρόεδρος του Δ.Σ της Φ.Ε.

Οι οπαδοί τού Κοκκώνη, έχοντας πλέον τον χρόνο να αντιδράσουν, οργάνωσαν την αντεπίθεσή τους, γνωρίζοντας ότι η πλειοψηφία των μελών τής Φ.Ε. δεν συμμερίζονταν αυτή την εμπάθεια. Στα Πρακτικά τοῦ Δ.Σ. τής 8ης Δεκεμβρίου 1840 αναφέρεται:«Έν των μελών λαβόν τον λόγον είπε τα εξής Ήκουσεν, ότι η τελευταία Συνέλευσις, ήλλαξε το όνομα τής Εταιρίας από Φιλεκπαιδευτικήν εις Φιλοπαιδευτικήν. Αλλά δεν το επίστευσεν, εκ δε τής αναγνώσεως των πρακτικών, εβεβαιώθη, ότι είναι αληθές. Παρετήρησε λοιπόν, ότι η αλλαγή αυτή δεν έχει κύρος, διότι η Συνέλευσις, όταν απεφάσισε τούτο δεν ήτο πλήρης κατά τον οργανισμόν». Η διαφωνία συνεχίστηκε και στο ἑπόμενο Δ.Σ. τής 15ης Δεκεμβρίου 1840. Εν μέλος παρατηρεί, ότι εις τα πρακτικά ταύτα δεν εμπεριέχονται όσα προλαβόντως ανέφερε περί τής εγκρίσεως τής Κυβερνήσεως επί τού ονόματος Φιλοπαιδευτική. Και επιμένει λέγον, ότι χωρίς τούτου δεν δύναται να προχωρήση εις τας εργασίας η Συνέλευσις… Άλλο έν μέλος προτείνει, και ζητεί επιπόνως απόκρισιν από τον Αντιπρόεδρον, εάν έχη λέγειν, κανέν έγγραφον τής Κυβερνήσεως αφορών το όνομα Φιλοπαιδευτική, τώρα μάλιστα νεωστί. Ο Κύριος Αντιπρόεδρος (Κλονάρης) αποκρίνεται ότι ψες έλαβεν έγγραφον τής Βασιλικής Γραμματείας, το οποίον ακόμη δεν εκοινοποιήθη. Αλλά δεν κρίνει εύλογον μήτε θέλει να εκθέση εις την Συνέλευσιν την αλληλογραφίαν τής Προεδρίας τού Συμβουλίου τής Εταιρίας μετά τής Κυβερνήσεως. Εκτός μόνον, εάν τα μέλη επιμένουν εις τούτο, και δέχονται την ευθύνην. Τότε ο κ. Νικόλαος Σκούφος απεκρίθη, «μάλιστα». Διαμαρτύρεται λοιπόν ο κύριος Αντιπρόεδρος ενώπιον τής Συνελεύσεως κατ’ αυτού, ο οποίος τον επροκάλεσεν εις τούτο, και λέγει τα εμπεριεχόμενα τού ἐγγράφου τής Γραμματείας. Και κάμνει εν τοσούτω την παρατήρησιν, ότι η αλλαγή τού ονόματος είναι τής δικαιοδοσίας τού Βασιλέως και όχι τού Υπουργού. Το δε έγγραφον τής Γραμματείας δεν περιέχει ειμή την γνώμην τού Υπουργού μόνον. Διά τούτο το θεωρεί ανίσχυρον».

Ο Υπουργός Παιδείας Γ. Ν. Θεοχάρης προφανώς ήταν πρόσωπο φίλα προσκείμενο στη Φ.Ε. και το έργο της, αφού αργότερα διετέλεσε και μέλος τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. Από όσα διαβάσαμε στα Πρακτικά τού Δ.Σ. τής 15ης Δεκεμβρίου, δεν χωράει αμφιβολία ότι την απόφαση αυτή τού Γ. Ν. Θεοχάρη γνώριζε ή και είχε προκαλέσει το «μέλος» τής Φ.Ε. το οποίο ζητούσε επιμόνως από τον αντιπρόεδρο Κλονάρη να διαβάσει το έγγραφο τού Υπουργείου στη Συνέλευση (δηλ. ο Νικόλαος Σκούφος). Ο αντιπρόεδρος πάλι οξύνοντας την αντιπαράθεση χαρακτηρίζει την απόφαση τού Υπουργού ανίσχυρον. Φωνή εξισορρόπησης τής «έριδος» παρουσιάζεται κατά τα Πρακτικά ο Δ. Δρόσος, ο οποίος «εξέφρασεν ότι η περί τούτου έρις είναι λογομαχία ματαία, και παρεκάλεσεν όλους τους επιθυμούντας την πρόοδον τής Εταιρίας και ιδιαιτέρως τους παραδεχθέντας, εις άλλην Συνέλευσιν την διόρθωσιν τού ονόματος, να παραχωρήσωσιν εις την ανάκλησιν τού πρώτου. Όλοι συμφώνως το απεδέχθησαν.». Είναι σαφές ότι ο Δ. Δρόσος γνώριζε τη θέση τού Υπουργού, αλλά ίσως και ανωτέρων κύκλων, και επιθυμούσε να λήξει το θέμα. Στο Δ.Σ. τής 22ας Δεκεμβρίου 1840 «Αναγιγνώσκεται το έγγραφον τής Γραμματείας 4431/3022 αφορών το όνομα τής Εταιρίας, ότι δεν εγκρίνει την τροποποίησιν Φιλοπαιδευτική, αλλά να μένη ως ήτο Φιλεκπαιδευτική. Ο κύριος Αντιπρόεδρος έλαβε το έγγραφον διά να αποκριθή εις την Γραμματείαν.».

Η ομάδα αυτή των οπαδών ΄τής ονομασίας «Φιλεκπαιδευτική» χαρακτηρίστηκε από τους αντιπάλους ως «Συμμορία». Όσο και αν ακούγεται υπερβολικός ο χαρακτηρισμός, αναφέρεται κυρίως στο γεγονός ότι, μετά το τέλος τής Γενικής Συνέλευσης, συγκεντρώθηκαν οι 43 και αποφάσισαν να ανατρέψουν την ειλημένη διά πλειοψηφίας απόφαση. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν προβλεπόταν από κανένα καταστατικό.

Ένα από τα επιχειρήματα των υποστηρικτών τής ονομασίας “Φιλεκπαιδευτική” είναι ότι ευρισκόμενοι σε ανώτερες θέσεις τού Υπουργείου Παιδείας μπορούσαν να γνωρίζουν καλύτερα τις προθέσεις τού Υπουργού και ίσως ορθώς ο συντάκτης τού άρθρου θεωρεί ότι τον είχαν επηρεάσει να λάβει την απόφαση αυτή. Προφανώς βρισκόμαστε μπροστά σε μια αντιπαράθεση που δεν έχει σχέση με την ονομασία τής Φ.Ε. αλλά με τη σύγκρουση προσωπικοτήτων, ιδεών και απόψεων, που είχε τις ρίζες της σε προσωπικές, ίσως και πολιτικές, αντιπαραθέσεις και όχι σε ευαισθησία για τη γραμματική ορθότητα τού ονόματος.

Ο υποκρυπτόμενος σκοπός που αναφέρει ο γράφων είναι προφανώς το γεγονός ότι πίσω από την απόπειρα αλλαγής τού ονόματος κάποιοι είδαν μια ακόμα προσπάθεια απομάκρυνσης ή αμφισβήτησης ή και απαξίωσης τού Ι. Κοκκώνη, ο οποίος είχε μέχρι εκείνη τη στιγμή κατορθώσει να περάσει όλες του τις απόψεις, ακόμα και την ίδρυση Σχολείου Θηλέων, κάτι για το οποίο πολλοί είχαν αντίθετη άποψη. Ο Αλέξανδρος Ραγκαβής π.χ. στα Απόμνημονεύματά του (τόμος Β΄, σελ. 24) δηλώνει ότι ήταν αντίθετος προς την ίδρυση Παρθεναγωγείου, διότι αυτό θα απαιτούσε δαπάνες που θα απορροφούσαν όλα τα εισοδήματα τής Εταιρείας. Ακόμη η αντιπαράθεση ίσως να ήταν και πολιτική, αφού η πολιτική αστάθεια μπορούσε να οδηγήσει σε ανατροπή των διοικούντων.

ATHINA

Φύλλο της εφημερίδος Αθηνά

Ο δημοσιογράφος τής εφημερίδας «Αθηνά» ήταν σαφώς αντίθετος με την κυβέρνηση τού Όθωνα, γι’ αυτό και ασκούσε κριτική σε όσους προσπαθούσαν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των δύο παρατάξεων. Η παρομοίωση τού Γ. Α. Περδικάρη, ο οποιος είπε ότι η αφαίρεση τού -ο- από τη λέξη Φιλοπαιδευτική δεν ισοδυναμεί με την αφαίρεση τού Ήλιου από το πλανητικό σύστημα, δείχνει την υπερβολικά οξεία τροπή που πήρε η διαμάχη μεταξύ των υποστηρικτών των δύο απόψεων για ένα θέμα που δεν είχε και τόσο μεγάλη σημασία. Μάλιστα ο συντάκτης τού άρθρου λέει ότι κακώς ο Κοκκώνης θεωρεί προσωπικό του επίτευγμά την ίδρυση τής ΦΕ και τη θεωρεί συλλογικό έργο. «Μεγαρική» την αποκαλεί, γιατί οι φιλόσοφοι τής Μεγαρικής σχολής δέχονταν ως αρχή τη μορφή τού καλού και ισχυρίζονταν ότι το καλό είναι ένα, αν και καλείται με πολλά ονόματα. Η ιδέα τής ενίσχυσης τής εκπαίδευσης, δηλ. «το καλόν», προϋπήρχε και απλώς ο Κοκκώνης έσπευσε να την πραγματοποιήσει. Η άποψη είναι σεβαστή, αλλά όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά ότι πολλές ιδέες έμειναν μόνο στη θεωρία επειδή δεν βρέθηκε κάποιος να κινήσει τα νήματα και να τις πραγματοποιήσει. Αξιοσημείωτο είναι πάντως ότι ο Κοκκώνης χρησιμοποίησε τις γνωριμίες και την επιρροή του για το καλό τού έθνους και όχι για το προσωπκό του συμφέρον.

Όμως ακόμα και ο συντάκτης τού άρθρου δεν μπορεί να αρνηθεί τη σπουδαιότητα τής δημιουργίας ενός ελληνικού διδασκαλείου θηλέων, το οποίο θα κάλυπτε τις ανάγκες τού έθνους όχι μόνο στην Αθήνα αλλά σε ολόκληρη την Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες εκτός αυτής. Η ιστορία αποδεικνύει ότι επί έναν αιώνα σχεδόν αποκλειστικά η Φ.Ε. ήταν ο κυριότερος φορέας γυναικείας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και συνέβαλε στη μεγαλύτερη κοινωνική αλλαγή στον τόπο μας, στην μόρφωση και κατ’ επέκτασιν στην χειραφέτηση των γυναικών στην Ελλάδα. Εκ λάθους μάλιστα αναφερόμενος στα ιδρυτικά μέλη τής Φ.Ε. αναφέρει ότι ήταν 62, ενώ ήταν 73. Πάντως η θέση τής εφημερίδας είναι τόσο φανατικά υποστηρικτική προς τους οπαδούς τού ονόματος «Φιλοπαιδευτκή», ώστε πολλά χρόνια αργότερα, σε δημοσίευμα τού 1856, όταν ασχολήθηκε εν νέου με το Αρσάκειο, εξακολουθούσε να αποκαλεί την Εταιρεία “Φιλοπαιδευτική”, κάτι που σίγουρα δείχνει την εμμονή τού συντάκτη στις απόψεις των οπαδών τής αλλαγής τού ονόματος.

Στο άρθρο αναφέρονται τα ονόματα κάποιων συμβούλων ή παραγόντων τής εποχής. Αυτοί είναι οι:

Χριστόδουλος Κλονάρης ἠ Κλωνάρης, διακεκριμένος νομικός και πολιτικός, ο οποίος διετέλεσε μέλος τού Πανελληνίου, γερουσιαστής, υπουργός Δικαιοσύνης, πρώτος Πρόεδρος τού Αρείου Πάγου και επίτιμος καθηγητής τής Νομικής σχολής τού Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1840 εξελέγη αντιπρόεδρος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, αφού πήρε μία ψήφο παραπάνω από τον Γ. Γεννάδιο, και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι το 1849. Aπό ό,τι φαίνεται είναι ένα πρόσωπο σεβαστό στον συντάκτη τής εφημερίδας.

Γ. Α. Περδικάρης, μέλος τού Διοικητικού Συμβουλίου τής Φ.Ε. από το 1840 μέχρι το 1842.

Κωνσταντίνος Δόσιος. Είχε σπουδάσει Νομική στο Μόναχο. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1834. Διετέλεσε υπουργός επί των Εκκλησιαστικών και Παιδείας.

Ευστάθιος Σίμος. Γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1804. Λόγω τής καταστροφής τής πόλεως η οικογένειά του κατέφυγε στην Κέρκυρα και από εκεί στην Ιταλία. Ήταν μαθητής τού Ψαλίδα με ιδιαίτερη επίδοση στα Μαθηματικά. Όταν ήρθε στην Ελλάδα ο Οθων, έγινε Γραμματέας Α΄ τάξεως στο Υπουργείο Οικονομικῶν, Σύμβουλος τής Γραμματείας των Οικονομικών, εισηγητής στον κλάδο των οικονομικών στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Εξελέγη πληρεξούσιος στην Εθνική Συνέλευση το 1843. Διετέλεσε μέλος τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. από το 1841 μέχρι το 1849.

Διομήδης Κυριακός. Σπούδασε Νομική στην Πίζα και στο Παρίσι. Ακολούθησε τον δικαστικό κλάδο. Συμμετείχε στη σύνταξη τού Συντάγματος τού 1843, διετέλεσε βουλευτής Σπετσών, καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, υπουργός επί των Εκκλησιαστικών και Παιδειας, πρωθυπουργός για δύο μήνες επί μεσοβασιλείας και Πρόεδρος τηής Βουλής.

Ιωάννης Κοκκώνης. Με καταγωγή από το Καστρί Κυνουρίας, μεγάλωσε στη Σμύρνη και σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη και στο Παρίσι. Επέστρεψε στην Ελλάδα και διορίστηκε μέλος τής επιτροπής Προπαιδείας, επιθεωρητής των διδακτικών ιδρυμάτων Πελοποννήσου. Διετέλεσε αντιπρόεδρος, σύμβουλος και μέλος τού επιστημονικού συλλόγου τής Αρχαιολογικής Εταιρείας και έφορος Αρχαιοτήτων των νησιών. Το 1836 διορίστηκε διευθυντής τού Διδασκαλείου και Γενικός Επιθεωρητής των Σχολείων. Θεωρείται ο εισηγητής τής αλληλοδιδακτικής μεθόδου στην Ελλάδα. Από το 1839 άρχισε να εκδίδει το περιοδικό «Παιδαγωγός». Ηταν ο εμπνευστής και ο εισηγητής τής ίδρυσης τής Φ.Ε. και Γενικός Γραμματέας τού πρώτου Διοικητικού της Συμβουλίου. Ο συγγραφέας τού άρθρου, προκειμένου να τον μειώσει, αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο γεγονός. Ο Ιωάννης Κοκκώνης, όπως λένε πολλοί, ήταν ένας βαθύτατα θρησκευόμενος άνθρωπος και αντιμετώπιζε με μεγάλη καχυποψία την παρουσία και τη δραστηριοποίηση πολλών Αγγλικανών ιεραποστόλων, όπως τού Κινγκ ή τού Χιλλ, στον τομέα τής εκπαίδευσης των κορασίων, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου είχαν αρχίσει να υποδαυλίζονται συζητήσεις για την ένωση τής Ελληνικής Ορθοδόξου Εκκλησίας με κάποιο από τα ευρωπαϊκά δόγματα, κυρίως το Αγγλικανικό. Θεωρούσε, λοιπόν, ο Κοκκώνης ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να υπέκρυπτε προσηλιτισμό. Και δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η πρότασή του να εστιάσει η ΦΕ τη δράση της στη δημιουργία «Σχολείου Κορασίων» αποτελούσε αντιπερισπασμό στις προσπάθειες των Αγγλικανών ιεραποστόλων (Αλεξ. Ραγκαβής), Πάντως, κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι,, ασχέτως τού απώτερου κινήτρου που ώθησε τ Κοκκώνη να πάρει την απόφαση αυτή, τα αποτελέσματά της τον δικαιώνουν απόλυτα.

Θεόδωρος Νέγρης. Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και όταν ξέσπασε η Επανάσταση τού 1821 ήρθε στην Ελλάδα. Ίδρυσε τη Νομική Διάταξη τής Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, “τον Άρειο Πάγο”. Συμμετείχε στην Α΄ και Β΄ Εθνοσυνέλευση και στις προσωρινές κυβερνήσεις τής Ελλάδος. Ήταν φιλόδοξος και ανυπόμονος, γι’ αυτό ήρθε σε σύγκρουση με πολλές πολιτικές και στρατιωτικές φυσιογνωμίες τής εποχής. Η σύγκρισή του με τον Κοκκώνη είναι ατυχής και σίγουρα αδικεί τον δεύτερο.

Βιντσέντσο Γκαλλίνα. Ήταν Ιταλός. Μαζί με τον Αλ. Μαυροκορδάτο και τον Θεοδ. Νέγρη συνέταξαν το ψηφισθέν από την Α΄ Εθνοσυνέλευση τον Ιανουάριο τού 1822 «Προσωρινό Πολίτευμα τής Ελλάδος».

Γ. Ν. Θεοχάρης. Γεννήθηκε στη Βιέννη. Σπούδασε Νομικά και Πολιτικές Επιστήμες. Στην Ελλάδα ήρθε το 1828. Ο Οθωνας τον έκανε διαδοχικά υπουργό Οικονομικών, Εσωτερικών και Παιδείας, Σύμβουλο Επικρατείας, νομάρχη Αττικοβοιωτίας και υπουργό των Εξωτερικών. Διετέλεσε επισης αντιπρόεδρος τής Φ.Ε. από το 1856 έως το 1859, επί προεδρίας Αλεξ. Μαυροκορδάτου.

T2s4

«Αθηνά». έτος Θ΄, αριθ. 775 / Τετάρτη 11 Δεκεμβρίου 1840

 

Εγγραφή νέων μελών στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία

 Loipa 2022

Η μήτρα για την εκτύπωση του Διπλώματος που εδίδετο στα μέλη της Φ.Ε.

Για πάρα πολλά χρόνια κυριότερο και βασικό εισόδημα τής ΦΕ ήταν οι συνδρομές των μελών της, γι’ αυτό και γίνονταν προσπάθειες να εγγραφούν όσο το δυνατόν περισσότερα μέλη. Η δεύτερη πηγή εσόδων ήταν τα δίδακτρα που πλήρωναν οι μαθήτριες. Η δημοσίευση των ονομάτων των μελών ήταν κάτι που φαίνεται ότι επιθυμούσε η Φ.Ε., προκειμένου να τιμήσει τα μέλη της αλλά και να αυξήσει τον αριθμό τους.

Από το δημοσίευμα καθίσταται σαφές ότι τα μέλη της ΦΕ προήρχοντο από όλη την Ελλάδα. Ακόμα βλέπουμε πόσο μεγάλο κύμα ενίσχυσης της Εταιρείας υπήρχε στη Ρουμανία. Η Δωρεά του Αρσάκη έγινε 5 χρόνια αργότερα. Μπορούμε ακόμα να αντιληφθούμε πώς γίνονταν η προσέγγιση των μελών. Κάποιοι εξέχοντες εταίροι, οι επονομαζόμενοι επίτροποι, αναλάμβαναν να γνωστοποιήσουν την ύπαρξη της Εταιρείας στις απομακρυσμένες περιοχές, προχωρούσαν στην εγγραφή νέων μελών και εισέπρατταν συνδρομές τις οποίες απέστελαν στην Αθήνα. Το 1846, Προεδρος της ΦΕ ήταν ακόμα ο Ανδρέας Μεταξάς και Διευθύντρια η Σεβαστή Μάνου. Το σχολείο στεγαζόταν στην οικία Ηπίτου.

T64s6

«Αθήνα», έτος ΙΕ΄, αριθ. 1445 / Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 1846

 

Σταματούν οι εγγραφές λόγω ελλείψεως χώρου στο Σχολείου τής Φ.Ε.

gennadio 1[1]

Η οικία Ηπίτου στην οποία στεγαζόταν το σχολείο της Φ.Ε., όπως είναι σήμερα

Η έλλειψη χώρου είναι ένα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετώπιζε η Φ.Ε. Η Εταιρεία αναγκάστηκε να ενοικιάσει έξι κτήρια, γιατί συνεχως αυξανόταν ο αριθμός των μαθητριών και προσπαθούσε πάντα να βρίσκει κτήρια ικανά να στεγάσουν όλο και μεγαλύτερο αριθμό οικοτρόφων αλλά και εξωτερικών μαθητριών. Το ίδιο ίσχυε και για το οικοτροφείο. Αυτό οδήγησε τη Φ.Ε. στην απόφαση να αγοράσει το οικόπεδο στη Μεγάλη Λεωφόρο (Πανεπιστημίου) για να κτίσει ιδιόκτητο σχολείο. Το 1847 το Σχολειο στεγαζόταν ακόμα στην οικία Ηπίτου, ενώ είχε αρχίσει η οικοδόμηση τού ιδιόκτητου Σχολείου τής Φ.Ε., που όμως δεν ολοκληρωνόταν λόγω ελλείψεως χρημάτων. Ο Απόστολος Αρσάκης δεν είχε κάνει ακόμα τη μεγάλη δωρεά του.

Πρόεδρος τής ΦΕ ήταν ο Ανδρέας Μεταξάς και διευθύντρια η Σεβαστή Μάνου.

 "Εις τα σχολεία τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας δεν είναι πλέον δεκτόν εφ’ όλον το ήδη αρχίσαν σχολαστικόν έτος ουδέν κοράσιον, ούτε έξωθεν να φοιτά ούδ’ έσω να ενδιαιτάται, δι’ έλλειψιν τόπου."

«Αθηνά», έτος ΙΣΤ΄, αριθ. 1445 / Κυριακή 21 Σεπτεμβρίου 1847

 

Ονόματα φιλομούσων και φιλοκαλών ομογενών που ενίσχυσαν το Σχολείο τής Εταιρείας

F011

Το δίπλωμα που απενέμετο στα μέλη της Φ.Ε.

Οι προσπάθειες για την εξεύρεση πόρων για την ολοκλήρωση τής οικοδομής τού Σχολείου είχαν ενταθεί, γιατί τα υπάρχοντα χρήματα τελείωναν και υπήρχε ακόμα ανάγκη περισσοτέρων. Η δωρεά τού Αρσάκη έγινε το 1850. Ο Απόστολος Αρσάκης επέστρεψε τα ποσά που μέχρι τότε είχε δαπανήσει η Φ.Ε., επιθυμώντας να αναλάβει εξ ολοκλήρου την ανέγερση τού Σχολείου. Η αγάπη και η φροντίδα για το μέλλον τής πατρίδας και την ανάπτυξή της ήταν το κυριότερο χαρακτηριστικό των ευεργετών τής περιόδου εκείνης. Το 1847 πρόεδρος τής Φ.Ε. ήταν ο Ανδρέας Μεταξάς και διευθύντρια η Σεβαστή Μάνου. Πρωθυπουργός τής Ελλάδας ήταν ο Κίτσος Τζαβέλας.

Βλέπουμε ακόμα μια φορά τη συμβολή των ελληνικών κοινοτήτων τού εξωτερικού (Οδησσού, Ιασίου, Αλεξάνδρειας) στην οικοδόμηση τού Σχολείου τής Φ.Ε. Χαρακτηριστική είναι η κατά τη συνήθεια τής εποχής εξελληνισμένη ονομασία των πόλεων: Ταγανρώσκο, πρόκειται για την πόλη Τάγκανρογκ, και Μαγχεστρία,πρόκειται για το Μάντσεστερ τής Αγγλίας.

 T6s6

«Αθηνά», έτος ΙΣΤ΄, αριθ. 1466 / Τετάρτη 24 Δεκεμβρίου 1847

 

Παναγιώτα Α. Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός

Δημοσιευματα τού καθημερινού Τύπου για το Σχολείο τής Εταιρείας 1860-1870

 

Συνέλευση τής Φιλεκπαιδευτικης Εταιρείας

6mage0000848A[1]

Ο Λέων Μελάς Πρόεδρος της Φ.Ε.

Το Διοικητικό Συμβούλιο τής Φ.Ε. όταν έγινε η Συνέλευση απετελείτο από τους εξής: Πρόεδρος: Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Αντιπρόεδρος: Γεώργιος Πραΐδης, Γραμματεύς: Νικόλαος Δραγούμης (παραιτήθηκε οικειοθελώς), μέλη: Λέων Μελάς, Α. Μάμουκας, Π. Γιαννόπουλος, Δ. Λεβίδης, Π. Ρομποτής, Δρ. Δρόσος, Ι. Βούρος, Ι. Μάτσας, Γ. Κωνσταντινίδης. Τα θέματά που θα συνεζητούντα ήταν η εξέταση τής κατάστασης στα Σχολεία τής Φ.Ε. και η αντικατάσταση κάποιων μελών τα οποία ήθελαν να αποχωρήσουν. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα μέλη τής Φ.Ε. γνώριζαν καλά τα επικριτικά σχόλια των εφημερίδων και εξέφρασαν τη δυσφορία τους για τη στάση των δημοσιογράφων. Ακόμη, επαίνεσαν το Δ.Σ. γιατί έπεισε την άριστη διευθύντρια Αμεναΐδα Καβανιάρη να παραμείνει στο Σχολείο. Στο δημοσίευμα αναφέρονται και τα ονόματα κάποιων επιφανών συμβούλων τής Φ.Ε. Αναφερόμαστε σε κάποιους από αυτούς.

Ο Λέων Μελάς ήταν γιος τού Φιλικού Γεωργίου Μελά. Τα πρώτα χρόνια τής ζωής του έζησε στην Οδυσσό. Σπούδασε στην Ιόνιο Ακαδημία και έγινε διδάκτωρ τής Νομικής στην Πίζα. Το 1833 επέστρεψε στην Ελλάδα όπου υπηρέτησε ως δικαστικός φθάνοντας στον βαθμός τού εισαγγελέα τού Αρείου Πάγου. Το 1837 έγινε καθηγητής τής Νομικής. Μετά την επανάσταση τής 3ης Σεπτεμβρίου διετέλεσε Υπουργός Δικαιοσύνης. Για λόγους υγείας αποσύρθηκε στο Λονδίνο, όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο και τη συγγραφή. Το 1859 επέστρεψε στην Ελλάδα και το 1866 εξελέγη πρόεδρος τα’ης Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας. Φρόντισε να εισαχθεί στο Διδασκαλείο το μάθημα τής Παιδαγωγικής. Το βιβλίο του «Γεροστάθης» αποτελούσε για δεκαετίες εγκόλπιο για τα Ελληνόπουλα.

6625047[1]

Το εξώφυλλο του βιβλίου "Γεροστάθης" του Λέοντος Μελά

Ο Δημήτριος Λεβίδης γεννήθηκε το 1808 στα Ταταύλα. ΄Ηταν μέλος τής Φιλικής Εταιρίας, Το 1831 μπήκε στη Δημόσια υπηρεσία. Το διάστημα 1840-1845 υπηρέτησε στο Ελεγκτικό Συνέδριο. Το 1846 έγινε τμηματάρχης τού Υπουργείου Οικονομικών και αργότερα Διευθυντής τού Γενικού Λογιστηρίου τού Κράτους. Το 1861 έγινε Υπουργός Οικονομικών.

Ο Κωνσταντίνος Δόσιος (1810-1871) ήταν νομικός, πολιτικός και υπουργός επί των Εκκλησιαστικών. Διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος Αθηνών επί Όθωνα. Ήταν μέλος τής Φ.Ε. και ιδρυτικό μέλος τής Εταιρείας Φίλων του Λαού. ΄Ηταν πληρεξούσιος των αντιπροσώπων τού κινήματος τής 3ης Σεπτεμβρίου στην εν Αθήναις Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων το 1843 και στη Β΄ Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων. Τo 1869 ίδρυσε τον Σύλλογο προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων.

T14s10

«Αθηνά», έτος ΛΒ΄, αριθ. 3126 / Δευτέρα 4 Μαρτίου 1863

 

Τα μαθήματα αρχίζουν

Paixnidi

Μαθήτριες του Αρσακείου παίζουν στους εξώστες του κτιρίου. Αρχές 20ου αιώνα

Τα μαθήματα αρχίζουν στο Αρσάκειο και για μία ακόμη φορά γίνεται λόγος για τρεις κατηγορίες μαθητριών. Πρόκειται για τις εσωτερικές μαθήτριες, οι οποίες διαμένουν σε όλη τη διάρκεια τού διδακτικού έτους στο Σχολείο. Οι περισσότερες είναι υπότροφες Δήμων τής χώρας αλλά υπάρχουν και πολλές που προέρχονται από διάφορα μέρη τής Ελλάδας που οι εύποροι γονείς τους έστειλαν στο Αρσάκειο για να πάρουν σωστή μόρφωση. Άλλη κατηγορία είναι οι ημισίσσιτες μαθήτριες, οι οποίες παρέμεναν στο Σχολείο το μεσημέρι και έτρωγαν μαζί με τις οικότροφες. Μετά το γεύμα παρακολουθούσαν κάποια μαθήματα ειδικοτήτων και αποχωρούσαν νωρίς το απογευμα. Τέλος, υπήρχαν οι εξωτερικές μαθήτριες, οι οποίες ήταν Αθηναίες που έναντι διδάκτρων φοιτούσαν στο Αρσάκειο και αποχωρούσαν το μεσημέρι, μετά τη λήξη τού σχολικού προγράμματος.

T15s10

«Αθηνά», έτος ΛΒ΄, αριθ. 3173 / Πέμπτη 29 Αὐγούστου 1863

 

Ο βαρώνος Σίνας αναλαμβάνει τη μισθοδοσία τής διευθύντριας

Η νέα διευθύντρια τού Σχολείου τής Φ.Ε. Αμεναΐς Καβανιάρη ήταν δασκάλα των παιδιών τής οικογένειας Σίνα.

Ο Σίμων Σίνας (1810-1876) γεννήθηκε στη Μοσχόπολη τής Β. Ηπείρου. Σπούδασε Ιστορία, Πολιτική και Οικονομία και έγινε πρόξενος τής Ελλάδος στη Βιέννη. Ανακυρήχθηκε εθνικός ευεργέτης αφού προσέφερε χρήματα για να κτιστεί η Μητρόπολη Αθηνών, η Ακαδημία Αθηνών, το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο και το Αστεροσκοπείο.

Sinas

Ο ευεργέτης Σίμον Σίνας και η σύζυγός του Ιφιγένεια

Επειδή η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία δεν είχε τη δυνατότητα να διαθέσει το μεγάλο ποσό που απαιτούσε η νέα διευθύντρια, η σύζυγος τού ευεργέτη Ιφιγένεια προσφέρθηκε να καταβάλλει εκείνη και ο συζυγός της τη μισθοδοσία της. Η συνεισφορά τού Σίνα ήταν μεγάλη, γιατί το Σχολείο είχε ταλαιπωρηθεί πολύ από τη συμπεριφορά τής προηγούμενης διευθύντριας. Η αμοιβή όμως ικανής και δοκιμασμένης διευθύντριας ήταν πολύ πάνω από τις οικονομικές δυνατότητες τού Αρσακείου. Η Καβανιάρη, ήταν παιδαγωγός με σπουδές στην Ελβετία. Οργάνωσε το Σχολείο με ευρύτερο πνεύμα σε κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο. Άνοιξε τις πύλες του στην κοινωνική ζωή τής Ἀθήνας και ήταν αυτή που καθιέρωσε την ψυχαγωγία, «τη συναναστροφή», τού Σαββάτου με απαγγελίες και παραστάσεις έργων Ελλήνων και Γάλλων ποιητών και συγγραφέων. Επίσης οργάνωσε κατά το σύστημα των Écoles Maternelles των Παρισίων το Νέο Νηπιαγωγείο, το οποίο διηύθυναν απόφοιτες τού Διδασκαλείου μετεκπαιδευμένες στην Ελβετία.

T16s9

«Αθηνά», έτος ΛΒ΄, αριθ. 3196 / Σάββατον 23 Νοεμβρίου 1863

Παναγιώτα Α. Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός

 Δημοσιεύματα τού καθημερινού Τύπου για το Σχολείο τής Εταιρείας 1850-1860

 

Και πάλι κριτική στη «Φιλοπαιδευτική»

99CAFBF040B30E9D0607E7BEAA1C53DA

Η Αμαλία και ο Όθων είχαν ενστερνιστεί την "Μεγάλη Ιδέα" και ήρθαν σε ρήξη με τους Αγγλογάλλους.

Είχαν παρέλθει 16 σχεδόν χρόνια από την εποχή που ετέθη θέμα αλλαγής τού ονόματος τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και η εφημερίδα «Αθηνά» δεν είχε μεταβάλει την επικριτική στάση της απέναντι στη Φ.Ε., εξακολουθώντας να αντιπολιτεύεται τις εκάστοτε κυβερνήσεις τής χώρας αλλά και ό,τι αυτές υποστήριζαν. Το 1856 πρωθυπουργός τής Ελλάδας ήταν ο Δ. Βούλγαρης, γνωστός για τις μεθόδους που μετήρχετο για να κερδίσει τις εκλογικές αναμετρήσεις, κάτι που ο αρθρογράφος φυσικά δεν ενέκρινε. Όμως και για την Ελλάδα το 1856 ήταν έτος ταραγμένο πολιτικά. Το κλίμα είχε επιβαρυνθεί λόγω τής κατάληψης τού Πειραιά και των Αθηνών από τις αγγλικές και τις γαλλικές δυνάμεις, διότι ο Όθων υποδαύλιζε την εξέγερση των Ελλήνων στις υπόδουλες περιοχές τής Ηπείρου, τής Θεσσαλίας και τής Μακεδονίας, ενέργεια αντίθετη προς τα συμφέροντά τους. Τό «Υπουργείο Κατοχής», όπως ονομάσθηκε η κυβέρνηση Αλέξ. Μαυροκορδάτου (που ήταν και πρόεδρος τής Φ.Ε.), ανέλαβε την εξουσία μετά την παύση τής κυβερνήσεως τού Αντ. Κριεζή από τον Όθωνα. Οι δυνάμεις κατοχής εξανάγκασαν την Ελλάδα να τηρήσει ουδετερότητα στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο. Φυσικά ο βίος τής κυβερνήσεως εκείνης ήταν βραχύς. Η κυβέρνηση τού Δημ. Βούλγαρη, που διαδέχθηκε την προηγούμενη, είχε τα ίδια χαρακτηριστικά υποτελείας. Όταν γραφόταν το άρθρο αυτό ο γνωστός για τις εκλογικές του ατασθαλίες πολιτικός ήταν πρωθυπουργός ήδη ένα έτος και ο συντάκτης θεωρεί ότι οι πολιτικές ατασθαλίες έχουν επηρεάσει και τη διοίκηση τής ΦΕ.

Είναι αλήθεια ότι οι κυβερνώντες την Ελλάδα τον 19ο αιώνα, αλλά κυρίως οι βασίλισσες (αρχικά η Αμαλία και αργότερα η Ολγα), είχαν θέσει το Αρσάκειο υπό την προστασία τους και το βοηθούσαν να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε δυσκολία. Ο συντάκτης τού άρθρου θεωρεί ότι το γεγονός αυτό επηρέασε αρνητικά τη νοοτροπία των διοικούντων το Σχολείο, τους έκανε να αισθάνονται παντοδύναμοι και γι’ αυτό έγιναν αντιπαθείς. Εδώ φαίνεται καθαρά ότι η θέση τού συντάκτη οφείλεται κυρίως στις αντίθετες πολιτικές του απόψεις από τους διοικούντες και υποστηρίζοντες τη Φ.Ε. Πάντως, παρά τις οποιεσδήποτε διαφορές του με τη διοίκηση τής Φ.Ε., ο συντάκτης αναγνωρίζει το γεγονός ότι έχει εκπληρώσει με επιτυχία τον βασικό της στόχο, δηλ. τη μόρφωση διδασκαλισσών, οι οποίες θα μπορούσαν να διδάξουν ανά την Ελλάδα και τον εκτός αυτής Ελληνισμό, τις νέες κοπέλλες, τις μελλοντικές μητέρες που θα αναθρέψουν σωστά τα Ελληνόπουλα. Είναι σαφές ότι ο συντάκτης τού άρθρου θεωρούσε ότι η μόρφωση των «κορασίων» εἱναι αναγκαία μόνο για να γίνουν καλές μητέρες και να αναθρέψουν σωστά τα τέκνα τους. Πολλοί από τους υποστηρικτές τής γυναικείας εκπαίδευσης είχαν την ίδια άποψη και ούτε που υποψιάζονταν το γεγονός ότι όποιος λαμβάνει το θείο δώρο τής εκπαίδευσης μπορεί να το χρησιμοποιήσει όπως εκείνος θέλει, χωρίς να μπορεί κανένας να θέσει περιορισμούς.

alexmavrokordatosag1[1]

Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Πρόεδρος της Φ.Ε.

Το 1856 πρόεδρος τής Φ.Ε .ήταν ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, αντιπρόεδρος ο Νικόλαος Θεοχάρης, γραμματεύς ο Ευστάθιος Σίμος και μέλη οι Κωνσταντίνος Κοντογόνης, Δαμιανός Γεωργίου, Γεώργιος Κωνσταντινίδης, Παναγιώτης Γιαννόπουλος, Δρόσος Δρόσος, Στέφανος Κουμανούδης, Σταμάτιος Δάρας, Δημήτριος Λεβίδης, Νικόλαος Χατζόπουλος. Εξ αυτών ο Αλ. Μαυροκορδάτος μέχρι το 1855 ήταν ο πρωθυπουργός τού «Υπουργείου Κατοχής», όπως ειρωνικά ονόμασαν την κυβέρνηση που διασφάλισε την ουδετερότητα τής Ελλάδος στον Ρωσοτουρκικό πόλεμο, αντίληψη αντίθετη με τη γραμμή τής εφημερίδας. Ο αντιπρόεδρος τής Φ.Ε. Νικόλαος Θεοχάρης είναι παλαιός γνώριμος τής εφημερίδας. Είναι αυτός που σε προηγούμενο δημοσίευμα αναφέρεται ως προστάτης τού Κοκκώνη και των υποστηρικτών του στο να παραμείνει το όνομα «Φιλεκπαιδευτική». Δεν χρειαζόταν ο συντάκτης περισσότερα για να ξεκινήσει επίθεση εναντίον τού Συμβουλίου τής Φ.Ε. και να επικρίνει το έργο του. Φθάνει μάλιστα στο σημείο να επικαλεστεί δημοσιεύματα σατιρικών εφημερίδων από αυτές που κυκλοφορούσαν στην Αθήνα και ασκούσαν κριτική στην εξουσία. Και αυτό ενώ ήταν σε όλους γνωστό ότι η κριτική αυτή άλλοτε καλυπτόταν από μια έξυπνη σάτιρα, ενώ άλλοτε ήταν σκληρή και βασιζόταν σε ανώνυμες ή και επώνυμες καταγγελίες πολιτών.

Ο γράφων κατηγορεί το Δ.Σ. ότι δεν εισπράττει πλέον δωρεές, γιατί είναι αναξιόπιστο. Όμως το 1856 το κτήριο τής ΦΕ είχε ολοκληρωθεί χάρη στη μεγάλη δωρεά τού Απόστολου Αρσάκη που έγινε παντού γνωστή. Επίσης έχει ολοκληρωθεί και ο ναός τής Αγίας Αναστασίας, στα εγκαίνια τού οποίου όμως δεν ήρθε ο Αρσάκης, λόγω τής κατοχής των Αγγλογάλλων και τής επιδημίας τής πανώλης που ακολούθησε. Ήταν φυσικό να δημιουργηθεί στον κόσμο η εντύπωση ότι η Φ.Ε. δεν είχε πλέον ανάγκη χρημάτων και συνδρομών. Ακόμα ήταν φυσικό σε περιόδους ταραγμένες οι άνθρωποι να κρατούν τα χρήματά τους για ενδεχόμενες μελλοντικές δυσκολίες. Η μείωση, λοιπόν, των συνεισφορών δεν αποτελούσε ένδειξη έλλειψης εμπιστοσύνης προς το Δ.Σ. Η επόμενη μεγάλη δωρεά που θα έγινε στο Αρσάκειο ήταν αυτή τής Ελένης Τοσίτσα το 1857, για να κτιστεί το Τοσίτσειο στη γωνία των οδών Σταδίου και Τυπογραφίας, σήμερα Αρσάκη.

page 6[1]

Ο Μιχαήλ και η Ελένη Τοσίτσα

Η δεύτερη κατηγορία ήταν ότι το Δ.Σ. διαχειρίζεται κακώς τα επιδόματα που παίρνει από το κράτος. Όμως, όπως αποδεικνύεται από την απάντηση που έδωσε η Φ.Ε., οι 10.000 δρχ στις οποίες αναφέρεται εδώ το δημοσίευμα δεν αποτελούσαν παγία ετήσια συνδρομή τού κράτους προς τη Φ.Ε. ούτε έκτακτο βοήθημα. Το ποσόν αυτό εδίδετο ετησίως για να συμπληρωθεί το ποσό των διδάκτρων και των σιτίων για τις υπότροφες μαθήτριες τού κράτους, για τις οποίες το κράτος πλήρωνε ελάχιστα δίδακτρα που δεν επαρκούσαν και για τη σίτισή τους.

Ως λύση των προβλημάτων τής Φ.Ε. ο συντάκτης τού άρθρου προτείνει να γίνει ανανέωση των μελών τής Φ.Ε. και νέες εκλογές μεταξύ πολιτών που διαθέτουν σύνεση και φρόνηση. Όμως ο τρόπος που εκλέγονταν τα μέλη τής Φ.Ε. καθοριζόταν από το Καταστατικό της. Σύμφωνα με αυτό τα νέα μέλη προτείνονται από το υπάρχον Δ.Σ. Αυτά με τη σειρά τους ασκούσαν έλεγχο στο Δ.Σ. τής Εταιρείας και εξέλεγαν το επόμενο. Ο παραλληλισμός αυτός με τους οπαδούς των πολιτικών κομμάτων, που δεν παίρνουν καμία θέση αν πρώτα δεν δηλώσουν πίστη στην εκάστοτε κυβέρνηση, είναι μάλλον αυθαίρετος, αφού η δεύτερη αυτή περίπτωση δεν επιβάλλεται από κανένα καταστατικό. Άλλωστε, αν ανατρέξουμε στα ονόματα των μελών τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. τη δεκαετία 1846-1856, παρατηρούμε ότι στο διάστημα αυτό έγιναν 10 φορές εκλογές. Πρόεδροι διετέλεσαν οι Αν. Μεταξάς (1846-1850) και Αλ. Μαυροκορδάτος (1851-1856), ο οποίος συνέχισε να εκλέγεται στη θέση αυτή μέχρι το 1865, αντιπρόεδροι διετέλεσαν οι Χρ. Κλωνάρης (1846-1849), Αντ. Κριεζής (1850), Δρ. Μανσόλας (1851-1854), Μισ. Αποστολίδης (1855), Ν. Θεοχάρης (1856-), γραμματείς οι Δ. Φωτήλας (1846-1849), Ευστ. Σίμος (1850-1856) και μέλη οι Ι. Ψαρράς (6 χρόνια), Κ. Κοντογόνης (7 χρόνια), Δαμ. Γεωργίου (7 χρόνια), Δρ. Δρόσος (7 χρόνια), Δ. Λεβίδης (5 χρόνια), Αν. Χατζόπουλος (4 χρόνια), Ν. Χατζόπουλος (3 χρόνια), Κ. Ασώπιος (4 χρόνια), Θρ. Ζαΐμης (1 χρόνο), Στ. Δάρας (11 χρόνια), Π. Γιαννοπουλος (1 χρόνο), Π. Καλλιγάς (3 χρόνια), Λ. Ράλλης (1 χρόνο), Στ. Κουμανούδης (1 χρόνο). Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι στο διάστημα αυτό σχεδόν αποχωρεί ο Κ. Κλωνάρης, δικαστικός, υποστηρικτής τού ονόματος «Φιλοπαιδευτική», τον οποίο ο συντάκτης τής εφημερίδας επαινούσε για τη στάση του στο θέμα τής διαμάχης. Φαίνεται καθαρά πως η μεγαλύτερη αντίδραση επικεντρώνεται μάλλον στο πρόσωπο τού Αλ. Μαυροκορδάτου και των συνεργατών του. Είναι φυσικό σε μια ταραγμένη εποχή, που το κίνημα κατά τού Όθωνα άρχιζε να φουντώνει, το γεγονός ότι ο Αλ. Μαυροκορδάτος ανέλαβε το «Υπουργείο Κατοχής», δηλ. τη διακυβέρνηση τής χώρας επί αγγλογαλλικής κατοχής, να προκαλέσει μεγάλη αντίδραση στους κύκλους των αντιβασιλικών.

Από το δημοσίευμα καθίσταται σαφές ότι αυτόι΄που κατέκριναν τη Φ.Ε. προσπαθούσαν παράλληλα να πλήξουν και τους υποστηρικτές της. Παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφερον το γεγονός ότι ενώ η Φ.Ε. σπάνια απαντούσε στα επικριτικά προς αυτή άρθρα, προσπαθώντας να κρατήσει χαμηλό προφίλ, στο άρθρο αυτό έσπευσε να απαντήσει όπως θα δούμε παρακάτω.

IMG

«Αθηνά», έτος ΚΕ΄, αριθ. 2367 / Πέμπτη 26 Ίανουαρίου 1856

         

Η απάντηση τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία σπάνια απαντούσε στις κατηγορίες των εφημερίδων. Τις απαντήσεις έδιναν μέλη τού Δ.Σ. με εμπνευσμένους λόγους κατά τη διάρκεια εορτών, αποφοιτήσεων ή επετείων. Φαίνεται όμως ότι οι κατηγορίες τής εφημερίδας «Αθηνά» κρίθηκαν σοβαρές, ίσως γιατί άγγιζαν και θέματα τού Καταστατικού τής Φ.Ε. Έτσι λίγες μέρες μετά τη δημοσίευση των δύο άρθρων τής εφημερίδας εναντίον τής Φ.Ε. έστάλη στην εφημερίδα απάντηση με τις θέσεις τής Εταιρείας. Συγκεκριμένα, ο συντάκτης τής απάντησης υποστηρίζει ότι κάθε πρόταση εξυγείανσης τής Φ.Ε. η οποία είναι αντίθετη με το νόμιμο Καταστατικό της είναι έκνομος. Στη συνείδηση πολλών δεν είχε καταστεί σαφές ότι η δωρεά τού Αρσάκη δεν έγινε προς το ελληνικό κράτος αλλά προς τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, σωματείο ιδιωτικής πρωτοβουλίας, μη κερδοσκοπικό, με σκοπό τη μόρφωση των κορασίων και τη δημιουργία Διδασκαλείου Θηλέων. Αν τα εκάστοτε Δ.Σ. τής Φ.Ε. οδηγούσαν το Σχολείο από το κακό στο χειρότερο, τότε κακώς η εφημερίδα δεν έκρουσε τον κώδωνα τού κινδύνου νωρίτερα. Η Φ.Ε. θεωρεί ότι η «στεντορία κατάκρισις και η άδικος και εμπαθής καταφορά» αποβλέπουν σε κάτι άλλο και δεν αποτελούν απλώς κριτική. Η ίδια είναι σε θέση να ξεχωρίσει τον υπερβολικό έπαινο, αλλά δεν δέχεται την πλήρη απαξίωση.

Η Φ.Ε. θεωρεί ότι στην περίπτωσή της μια ισχυρή μειοψηφία προσπαθεί να επιβάλει τις απόψεις της στην πλειοψηφία των εταίρων και επειδή δεν το κατορθώνει καταφεύγει σε δημοσιεύσεις στον Τύπο, οι οποίες όμως μόνο καλό δεν κάνουν στο Σχολείο και στη φήμη του. Είναι μάλιστα σαφής ο υπαινιγμός της ότι πίσω από αυτές τις κατηγορίες βρίσκεται κάποιος δικαστικός. Δεν μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ποιον εννοεί, αλλά υπάρχουν κάποιοι που βλέπουμε ότι δεν επανεκλέγονται στο Δ.Σ. Ακόμη η Φ.Ε. υπογραμμίζει ότι το πάθος με το οποίο ο συντάκτης τού άρθρου την αντιμετωπίζει είναι ύποπτο.

Η Φ.Ε. διευκρινίζει ακόμα ότι το Διοικητικό της Συμβούλιο διαχειρίζεται ένα κληροδότημα και σκοπός της είναι η εκπαίδευση ιδασκαλισσών. Δεν ήταν και δεν υπήρξε ποτέ φιλανθρωπικό σωματείο. Επειδή όμως ήταν υπό την προστασία τής βασίλισσας Αμαλίας πολλοί τη συνέκριναν με το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο, το οποίο είχε ιδρυθεί το 1855 από τη «Φιλάνθρωπον Εταιρεία» με σκοπό την περίθαλψη και τη φροντίδα των παιδιων που έμειναν ορφανά εξ αιτίας της επιδημίας χολέρας που έπληξε τη χώρα. Ως νέο ίδρυμα, βέβαια, το Αμαλίειο είχε ανάγκη υποστήριξης και ορθώς ο Τύπος το εγκωμίαζε για το έργο του. Εκτός από την κοινωνική φροντίδα τα κορίτσια εκεί μορφώνονταν και αποκτούσαν τα κατάλληλα για την εποχή εφοδια. Ιδιαίτερα εκπαιδεύονταν στη χειροτεχνία, στο κέντημα, στην οικοκυρική. Επειδή το ίδρυμα κάλυπτε ανάγκες που είχαν πρόσφατα δημιουργηθεί, οι εφημερίδες ορθώς το επαινούσαν συνεχώς. Το γεγονός όμως ότι και τα δύο ιδρύματα απευθύνονταν σε κορίτσια και βρίσκονταν υπό την προστασία τής βασίλισσας Αμαλίας οδηγούσε αστόχως σε συγκρίσεις μεταξύ Αρσακείου και Αμαλιείου, ενώ τα δύο αυτά ιδρύματα είχαν εντελώς διαφορετικούς στόχους. Το Αρσάκειο προετοίμαζε δασκάλες οι οποίες θα δἰδασκαν την ελληνική γλώσσα στα νέα κορίτσια, ενώ το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο προσέφερε στα ορφανά κορίτσια φροντίδα και στοιχειώδη επαγγελματικά εφόδια.

Amalieio

Η περιοχή πίσω από τον Εθνικό Κήπο όπου βρισκόταν το Αμαλίειο ορφανοτροφείο

Η ἀποψη ότι η γυναίκα δεν χρειαζόταν πολλές γνώσεις, αφού είχε προορισμό τη δημιουργία οικογένειας, ήταν ευρύτατα διαδεδομένη την εποχή εκείνη και φαίνεται ότι την ασπαζόταν και ο συντάκτης τού άρθρου τής εφημερίδας «Αθηνά». Γι’ αυτό και κατηγορούσε το Αρσάκειο ότι διδάσκει στα κορίτσια πολύ περισσότερα πράγματα από αυτά που αντέχουν. Το επίσημο σχολείο δηλαδή καλείτο να απολογηθεί γιατί έκανε σωστά τη δουλειά του.

Σύμφωνα με τις κατηγορίες τής εφημεριδας, οι μαθήτριες τού Αρσακείου εθίζονταν σε πολυτελέστερη ζωή από αυτή που θα ζούσαν. Η Φ.Ε. απάντησε ότι οι περισσότερες από τις εσωτερικές μαθήτριες τού Αρσακείου ήταν κορίτσια από μικρές πόλεις ή και αγροτικές περιοχές, οι οποίες σπούδαζαν στο Αρσάκειο υπότροφες των δήμων τής πατρίδας τους με στόχο να επιστρέψουν εκεί και να διδάξουν τα κορίτσια τής πατρίδας τους. Αν οι όροι διαβίωσης στο οικοτροφείο ήταν πολυτελείς, τα κορίτσια αυτά δεν θα επιθυμούσαν να επιστρέψουν στον τόπο τους και δεν θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στις εκεί δυσκολίες, αφού θα είχαν καλομάθει στην πολυτελή ζωή. Από την άλλη πλευρά, υπήρχε ένας αριθμός μαθητριών οι οποίες ήταν γόνοι ευκατάστατων οικογενειών από ελληνικές πόλεις αλλά και παιδιά ομογενών. Δεν θα έπρεπε, λοιπόν, να υποβαθμίζεται πολύ το βιωτικό τους επίπεδο κατά τη διάρκεια των σπουδών τους. Έτσι, η Εταιρεία προσπαθούσε να βρει τη χρυσή τομή με λιτότητα μεν στη διαβίωση και την τροφή αλλά εμμονή στους κανόνες υγιεινής.

thumbnail by url[1]

Η Σεβαστή Μάνου διευθύντρια του Αρσακείου

Διευθύντρια τού Παρθεναγωγείου από το 1842 μέχρι το 1858 ήταν η Σεβαστή Μάνου από την Κωνσταντινούπολη, μια γυναίκα με μεγάλη μόρφωση. Γνώριζε άριστα Αρχαία Ελληνικά, Γαλλικά, Τουρκικά, Περσικά, ήταν ιστορικός και είχε μεγάλα διοικητικά προσόντα, κάτι που ήταν σπάνιο για τις Ελληνίδες τής εποχής εκείνης. Αυτή έβαλε τις βάσεις τής κλασικής παιδείας στο Αρσάκειο. Δεν μπορούσε λοιπόν κανείς να τής ασκήσει αρνητική κριτική. Όσο δε για την επιδότηση τού Σχολείου από το κράτος, η Φ.Ε. εξήγησε ότι δεν επρόκειτο για ιδιαίτερο κονδύλι, αλλά με τον τρόπο αυτό το κράτος πλήρωνε από 2 πηγές τα δίδακτρα και τα τροφεία για τις υποτρόφους του. Έτσι το Δ.Σ. απέρριψε όλες τις ιταμές κατηγορίες, θεωρώντας ότι οι νοήμονες αναγνώστες θα αντιληφθούν την αλήθεια.

Αξίζει να συμπληρώσουμε ότι το έργο τού Δ.Σ. επί προεδρίας τού Αλ. Μαυροκορδάτου, εναντίον του οποίου κυρίως εστρέφετο η κριτική τής εφημερίδας, ήταν σημαντικό. Επί των ημερών του έγινε η δωρεά τού Απόστολου Αρσάκη, ολοκληρώθηκε η οικοδόμηση τού ιδιοκτήτου σχολείου τής Εταιρείας, τού Αρσακείου, το 1851 αγοράσθηκε η οικία Βούρου, το 1857 η Ελένη Τοσίτσα προσέφερε 0.000 δρχ για την ανέγερση εξωτερικού αλληλοδιδακτικού σχολείου. Το Αρσάκειο με Βασιλικό Διάταγμα ανακηρύχθηκε Διδασκαλείο ισότιμο με τα κρατικά. Ιδρύθηκε η σχολική βιβλιοθήκη και το 1865 άρχισε να κτίζεται το πρώτο Τοσίτσειο Σχολείο.

F008

Το Τοσίτσειο το 1886 στη γωνία των οδών Σταδίου και Τυπογραφίας

T8 3a

«Αθηνά», έτος ΚΕ΄, αριθ. 2377 / Τρίτη 21 Φεβρουαριου 1856

 

Η δωρεά τού Έκτορος Τίκη

Η δημοσίευση αυτή μάς δίνει τη δυνατότητα να μάθουμε λεπτομέρειες για τον Έκτορα Τίκη, ο οποίος δώρισε την εικόνα «Η Σταύρωση τού Σωτήρος» που ακόμα και σήμερα ευρίσκεται στον ναό τής Αγίας Αναστασίας στο Αρσάκειο Ψυχικού. Το όνομά του αναφέρεται και στα αρχεία τής ΦΕ. Η Εταιρεία τον τίμησε με μετάλλιο και με δίπλωμα. Η καθιέρωση τής προσφοράς μεταλλίου και διπλώματος στους ευεργέτες αποσκοπούσε, όπως προαναφέρθηκε, στο να βρεθούν και άλλοι χορηγοί. Προφανώς οι δωρητές, περήφανοι για το μετάλλιο, το επεδείκνυαν σε άλλους και εκείνοι με τη σειρά τους μάθαιναν για το Αρσάκειο και γίνονταν και εκείνοι μέλη.

Η εφημερίδα «Αιών», στην οποία δημοσιεύτηκε η δωρεά, ήταν πολιτική εφημερίδα των Αθηνών που εξεδίδετο από το 1838 μέχρι το 1888. Εκδότης ήταν ο Ιωάννης Φιλήμων, ιστορικός τής Ελληνικής Επανάστασης. Υποστήριζε το ρωσικό κόμμα, αντιπολιτεύθηκε την απόλυτη μοναρχία και τοποθετήθηκε κατά τού αυτοκεφάλου τής ελληνικής Εκκλησίας.Τα κείμενά της περί κοινοβουλευτισμού αποτέλεσαν το πρόγραμμα τής επανάστασης τής 3ης Σεπτεμβρίου. Αργότερα αντιπολιτεύτηκε τον Ιωάννη Κωλέττη. Το 1854 τη διεύθυνση ανέλαβε ο ευρυμαθής και μαχητικός Τιμολέων Φιλήμων.    

«Ὑπάρχει ἐν ταῖς Ἀθἠναις ὁ κύριος Ἒκτωρ Τίκης, Κερκυραῖος την πατρίδα. Ὁ πεπαιδευμένος τοῦτος ὁμογενής ὑπηρέτησεν την Ἰόνιον Κυβέρνησιν ἐπί ὁλόκληρα εἰκοσιπέντε ἒτη ὑπό διαφόρους ἰδιότητας. Καθ΄ἃς ἐλάβαμεν πληροφορίας, διετέλεσε Καθηγητής, Γενικός Γραμματεύς τῶν Ἐπιμελητῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, Γενικός Διευθυντής τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ κράτους, Ἀρχειοφύλαξ τῆς Ἀκαδημίας, και Βιβλιοθηκάριος. Ἐκτός δε ἂλλων ἐκτάκτων ὑπηρεσιῶν, ἃς ἒλαβεν ἐκ διαλειμμάτων, συνησχολήθη και οὒτος μετά των ἀδελφῶν Ιονίων είς την εἰσαγωγήν τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης ὡς ἐπισήμου. Ὁ αὐτός κύριος Τίκης ἐδωρήσατο εἰς το Ἀρσάκειον Παρθεναγωγεῖον τον μέγαν πίνακα τῆς Σταυρώσεως τοῦ Σωτῆρος ἀξίας ἱκανῆς, τιμηθείς παρά τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας διά τοῦ ἀργυροῦ μεταλλίου και τοῦ διπλώματος τοῦ Εὐεργέτου.»

 Η εικόνα της Σταυρώσεως την οποία δώρησε ο Έκτωρ Τίκκης ή Ρίκκης, στην Φ.Ε.

 

Αρίστευσε στις εξετάσεις του Αρσακείου

Diplomata002

Το Δίπλωμα που απενέμετο στις Αρσακειάδες

Το δημοσίευμα αυτό μάς υπενθυμίζει ότι οι εξετάσεις στο Αρσάκειο γίνονταν προφορικά ενώπιον ακροατηρίου, το οποίο αποτελείτο από τους διδάσκοντες, τους Συμβούλους τής ΦΕ, αξιωματούχους τού Υπουργείου Παιδείας και πολλές φορές την ίδια τη βασίλισσα. Η αναφερόμενη εδώ Βιτώλια είναι η πόλη τού Μοναστηρίου. Προφανώς η μαθήτρια ήταν υπότροφη και είχε έρθει να παραλάβει το δίπλωμα τής δασκάλας, προκειμένου να διδάξει τα κορίτσια στην πατρίδα της.

 

«Μεταξύ των διακριθέντων κορασίων εις τας εξετάσεις τού Αρσακείου Παρθεναγωγείου, μ’ ευχαρίστησίν μας ίδομεν και την εκ Μακεδονίας κυρίαν Αικατερίναν Σωτηρίου Δαμιάνοβιτς, απαντήσασαν μετά πολλής ευστοχίας εις τα οποία εδιδάχθη μαθήματα και χειροτεχνήματα. Η νέα αυτή ηξιώθη και τού ανήκοντος διπλώματος με βαθμόν άριστα. Συγχαίρομεν λοιπόν τους γονείς αυτής και τάα τέκνα εκείνων τα οποία πρόκειται να εκπαιδευθώσι υπό τοιαύτην εξαίρετον νέαν, απερχομένην οσονούπω εις Βιτώλια τής Μακεδονίας, παρά τοις γονεύσιν αυτής.»

«Αθηνά», έτος ΚΗ΄, αριθ. 2782 / Τετάρτη 1η Ιουλίου 1859

 

H Λουίζα Κουρβουαζιέ και το έθιμο τού «Κλήδονα»

Το δημοσίευμα αυτό παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο για τα τεκταινόμενα στο Αρσάκειο, αλλά κυρίως διότι είναι ενδεικτικό των ηθών που επικρατούσαν στην Αθήνα το 1859. Τη Σεβαστή Μάνου διαδέχθηκε στη διεύθυνση τού Αρσακείου Παρθεναγωγείου η Ελβετίδα Λουίζα Μυσσάρδ-Κουρβουαζιέ. Την είχε προτείνει στο Σχολείο η κυρία Εϋνάρδ, λόγω των τυπικών της προσόντων. Παρά το γεγονός ότι το συμβόλαιό της με τη Φ.Ε. ήταν πενταετές, στο Σχολείο έμεινε 2 χρόνια, μικρό δηλαδή χρονικό διάστημα, πράγμα που σημαίνει ότι οι σχέσεις της με το Δ.Σ. δεν ήταν οι καλύτερες. Μελετώντας τα πρακτικά τού Δ.Σ. τής Φ.Ε. αντιλαμβανόμαστε ότι το κυριότερό της ελάττωμα ήταν ότι, λόγω τού πείσματος που τη χαρακτήριζε, ερχόταν συνεχώς σε ρήξη με το προσωπικό τού Σχολείου, με αποτέλεσμα να υποβάλλονται στο Δ.Σ. παραιτήσεις προσωπικού μεσούντος τού σχολικού έτους. Εκτός αυτού παρατηρήθηκε ότι, ενώ έκανε προτάσεις προς το Δ.Σ. για να μειωθούν τα έξοδα λειτουργίας τού Σχολείου, αυτά συνεχώς μεγάλωναν με αποτέλεσμα να έρχεται το Συμβούλιο σε δύσκολη θέση. Έτσι, διαβάζουμε στα πρακτικά τού Δ.Σ. τής 13ης Ιανουαρίου 1859 ότι έχει ήδη διαπιστωθεί μείζον πρόβλημα ακαταλληλότητος τής διευθυντρίας, δυσλειτουργία τού Σχολείου και τού Οικοτροφείου, οπότε το Δ.Σ. μελετά πρόταση αποκατάστασης τού προσωπικού που έχει αδικηθεί από τη διευθύντρια. Ο Σίμος συγκεκριμένα είπε «Εφέρομεν την κυρίαν αυτήν με συμφωνίας ρητάς και ακριβώς ωρισμένας και αφού έλαβε γνώσιν τού ημετέρου Κανονισμού υπεχρεώθη εγγράφως να τηρήση απαραβάτως πάσας τας διατάξεις αυτού. […] Μάς εἶπεν ὁτι εύρεν υπηρεσίαν πολυάριθμον, ότι εξοδεύονται πολλά, πράγματι δε, και πρόσωπα ζητεί περισσότερα και τας δαπάνας ανεβίβασεν πολύ ανωτέρω τού προτέρου ποσού».

vrusi bw[1]

Σύμφωνα με το έθιμο του Κληδονα, οι κοπέλλες πίνουν το αμίλητο  νερό και παραμένουν σιωπηλές μέχρι να τους αποκαλυφθεί το όνομα του μελλοντικού τους συζύγου

Αρχικά υπήρξε κάποια κατηγορία για χαρτοπαιξία μεταξύ των διδασκαλισσών ή και χαρτομαντεία. Το δημοσίευμα τής εφημερίδας «Αθηνά», τού οποίου συντάκτης ήταν ο Γ. Καρύκης, διάβασε στο Δ.Σ. τής Φ.Ε. τής 28ης Ιουλίου 1859 ο σύμβουλος Κ. Ν. Αναργύρου και εζήτησε να το διαψεύσει διά τού Τύπου. Ο Κ. Ι. Βούρος συμφώνησε και ο Κ. Λ. Μελάς πρόσθεσε ότι διενήργησε έρευνα στο Σχολείο και «πολλάκις εξετάσας επείσθη ότι κατά το διάστημα τούτο χαρτιά δεν επαίχθησαν εντός τού καταστήματος υπό τής Διευθυντρίας

Ένα γεγονός όμως που συνέβη την ημέρα τής γιορτής τού Αγίου Ιωάννου τού Κληδονα θεωρήθηκε από τον συντάκτη τού άρθρου υψίστης σημασίας. Όπως είναι γνωστό, στις 24 Ιουνίου ο εορταμός τού Αγ. Ιωάννη συνοδεύεται από το παραδοσιακό έθιμο να περνούν οι συμμετέχοντες πάνω από τις φωτιές. Σύμφωνα με την παράδοση η φωτιά επιφέρει την κάθαρση και οι άνθρωποι απαλλάσσονται από το κακό. Η κατηγορία ήταν ότι η διευθύντρια επέτρεψε να τελεστεί το έθιμο στο Αρσάκειο και μάλιστα έλαβε και εκείνη μέρος σε αυτό. Στην ίδια συνεδρίαση τής 28ης Ιουλίου 1895 ο σύμβουλος τής Φ.Ε. Κ. Ν. Δραγούμης ανέφερε ότι «εάν τις έπταισε κατά τούτο βεβαίως δεν ήταν η Διευθύντρια, άλλ’ αυτός όστις επρότεινεν εις εκείνην να δώση την άδειαν». Πρόσθεσε δε ότι «εβεβαιώθη διά τής Α΄ Οικονόμου παρά τῶν επιμελητριών και των κορασίων ότι ανέκαθεν υπάρχει το έθος κατά την ημέραν ταύτην να ανάπτεται πυρά». Συμπλήρωσε δε ότι η διευθύντρια με επιστολή της ζητούσε από το Δ.Σ. «να αναιρεθώσι τα περιεχόμενα αυτού (του άρθρου) υπό τού Δ.Σ.» Το Συμβούλιο ανέθεσε στον Γραμματέα να συντάξει έγγραφο για να συζητηθεί στο επόμενο συμβούλιο. Έτσι στο Δ.Σ. τής 10ης Αυγούστου 1859 διαβάστηκε το εξής έγγραφο: «Εφημερίδες τινες τής πρωτευούσης εδημοσίευσαν διατριβάς περιεχούσας κατηγορίας κατά τής Διευθυντρίας τού Αρσακείου Παρθεναγωγείου και την μεν μίαν εξ αυτών, την τύπον έχουσαν αναφοράς, προ πολλού κατήγγειλεν το Συμβούλιον τής Φ.Ε. εις την εισαγγελίαν των εν Αθήναις Πλημμελειοδικών τας δε άλλας, ως γιγνώσκον τις ο συντάκτης αυτών και πόθεν κινούμενος έγραψεν, ενόμισεν περιττόν να αντικρούσῃ. Επειδή όμως η σιωπή αυτού παρεξηγήθη, απεφάσισε να αναγγείλη εις το Κοινόν ότι ο γράψας καταφέρεται κατά τής Διευθύνσεως τού Αρσακείου Παρθεναγωγείου, διότι δύω αυτού συγγενείς υπηρετούσαι πριν εν αυτώ εβιάσθησαν να αποχωρήσωσι. Το Δ.Σ. τής εταιρείας αδιαλείπτως φροντίζον περί τής ηθικής και διανοητικής μορφώσεως των εν τω καταστήματι είχε και έχει αείποτε άγρυπνον το όμμα επ’ αυτό, λαμβάνον τα προς επιτυχίαν τού σκοπού καταλληλότερα μέτρα.». Την επιστολή αυτή το Δ.Σ. απέστειλε στις 4 εφημερίδες που είχαν αναφερθεί στα συγκεκριμένα γεγονότα. Φαίνεται ότι η Λουίζα Κουρβουαζιέ δεν ικανοποιήθηκε από την απάντηση τής Εταιρείας στις εφημερίδες και ζήτησε να την αποκαταστήσουν. Το Δ.Σ. το αρνήθηκε και η δυσαρέσκειά της μεγάλωσε.

Η επικοινωνία τής Ελβετίδας διευθύντριας τού Αρσακείου με τις μαθήτριες, τους γονείς, τους υφισταμένους και τους συνεργάτες της ήταν δύσκολη, λόγω τού πείσματος και τής αίσθησης ανωτερότητας που τη χαρακτήριζαν. Συνηθισμένη στην αυτηρότητα των ευρωπαϊκών σχολείων, κατά τη διάρκεια των δημοσίων εξετάσεων ήταν αμίλητη και αυστηρή. Ως ξένη της ήταν δύσκολο να υιοθετήσει τις συναισθηματικές και κοινωνικές αξίες και αρχές τής ελληνικής κοινωνίας. Το Δ.Σ. τής Φ.Ε. απασχολήθηκε πολύ με το θέμα τής συμπεριφοράς τής διευθύντριας προς τους γονείς. Συγκεκριμένα στα Πρακτικά του τής 4ης Σεπτεμβρίου 1859 διαβάζουμε «απεφασίσθη δε να γίνη νέον έγγραφον προς αυτήν, εν ω να καταδεικνύη εντός τα άρθρα εκείνα τού κανονισμού, τα οποία δεν εξετελέσθησαν έως σήμερα ακριβώς, και να προτραπή να φέρεται μετά πραότητος ου μόνον προς τας Μαθητρίας κατά το Ζ΄ Αρθρ. 50 τού κανονισμού, αλλά και προς τους έξωθεν ερχομένους, ίνα επισκεφθώσι τους συγγενείς και προστατευομένους αυτών».

Το έθιμο του κλήδονα αναβιώνει μέχρι σήμερα σε πολλές περιοχές της Ελλάδος. Εδώ στο Κομνήνιο από την Εύξηνο Λέσχη Βέροιας 24-6-2017

Το «διασκέδασμα», κατά τον συντάκτην Γ. Καρύκη, βέβαια είναι ανοίκειο, γιατί κατά τη διάρκεια τής υπερπήδησης τής φωτιάς τα φορέματα των κοριτσιών σηκώνονται και μπορεί να φανούν οι γάμπες τους, κάτι ανεπίτρεπτο την εποχή εκείνη.Το πονηρό στο έθιμο τού Κλείδωνα δεν ήταν μόνο η υπερπήδηση τής φωτιάς αλλά το αμίλητο νερό που ανήμερα τής εορτής τού Αγίου έπιναν οι νεαρές κοπέλες και δεν μιλούσαν σε κανέναν μέχρις ότου δουν στον ύπνο τους τον άντρα που θα παντρευτούν. Σήμερα είναι δύσκολο να αντιληφθούμε γιατί το διασκεδαστικό έθιμο τού Κλήδονα θα μπορούσε να οδηγήσει σε «αναζωπύρωση τής πολύτιμης αιδημοσύνης των νεανίδων». Αλλά πάλι ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για τον συντηρητικό 19ο αιώνα και για έναν τόπο όπου ειδικά για το ήθος των κοριτσιών το «φαίνεσθαι» υπερείχε πάντοτε τού «είναι». Η απαντητική επιτολή τής Φ.Ε. άλλωστε νομίζω ότι μάς αφήνει να αντιληφθούμε πού οφείλεται το μένος που διακατείχε τον Γ. Καρύκη όταν συνέτασσε το άρθρο.

Το θέμα που θέτει ο συντάκτης είναι αν η διευθύντρια έπρεπε να κρατἠσει τη θέση της και την αυστηρότητά της και να μην παραστεί κατά τη διάρκεια τής τελετής, πόσω μάλλον να μη λάβει ποτέ μέρος σ’ αυτήν, για να μην πέσει στα μάτια τού βοηθητικού προσωπικού και των μαθητριών. Και συμπληρώνει ότι τώρα πια κανένας δεν θα φέρει το παιδί του στο Αρσάκειο, όταν γνωρίζει ότι η διευθύντρια συμπεριφέρεται τοιουτοτρόπως.

Κατά τον γράφοντα το έθιμο τού Κλήδονα ετηρείτο μόνο από «ταλαιπώρους τινάς οίτινες δεν είχον την τύχην ν’ αποκτήσωσι παιδιώθεν αγωγήν ευδαίμονα». Η καλή αγωγή λοιπόν γι’ αυτόν αντιμάχεται την ελληνική παράδοση. Το ελληνικό κράτος, μετά από 400 χρόνια δουλείας, απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό και προσπάθησε να διαγράψει όλα όσα τού θύμιζαν το πρόσφατο παρελθόν του. Ανάμεσα σε αυτά ήταν και πολλές εκδηλώσεις αλλά και καθημερινές συνήθειες οι οποίες είχαν τις ρίζες τους στην ελληνική παράδοση (ενδυμασία, έθιμα κ,λπ,). Φαίνεται ότι ο συντάκτης τού άρθρου είναι οπαδός αυτής τής άποψης. Υποστηρίζει ότι αυτή η πράξη τής διευθύντριας θα είχε ως αποτέλεσμα να χαθεί το σέβας των μαθητριών, να πληγεί η κοινή υπόληψη, να εξουδετερωθεί ο φόβος που είναι απαραίτητος σ’ αυτήν την ηλικία, να χαλαρώσει ο ζήλος των μαθητριών προς το καλό και να παραγνωριστεί η διδασκαλική αξιοπρέπεια, σύμφωνα με τον γράφοντα. Δεν διευκρινίζει όμως αν η αιτία που «η φιλόπατρις καρδία θα θλιβεί» είναι επειδή η Διευθύντρια υπερπηδούσε μαζί με τις μαθήτριες τις φωτιές τού Κλήδονα ή γιατί η διευθύντρια δεν κατάλαβε τις κοινωνικές αντιλήψεις τού τόπου στον οποίο υπηρετούσε.

Σήμερα η όποια αξία τού κειμένου βασίζεται στο ότι αντικατοπτρίζει περισσότερο τα ήθη τής εποχής εκείνης παρά την άστοχη συμπεριφορά μιας διευθύντριας. Στο τέλος τού άρθρου του ο δημοσιογράφος τεχνιέντως αναφέρει τα ονόματα ιδιωτικών σχολείων τής εποχής. Την εποχή εκείνη στην Αθήνα ο Γρ. Γ. Παπαδόπουλος είχε ιδιωτικό εκπαιδευτήριο με την επωνυμία «Ἑλληνικό Εκπαιδευτήριο», το οποίο στεγαζόταν στο νεοκλασικό κτήριο, έργο τού Κλεάνθη, στη γωνία των οδών Ακαδημίας και Μασσαλίας, το οποίο λειτούργησε από το 1849 μέχρι το 1870. Αλλά και ο Δανιήλ και η Ασπασία Σουρμελή είχαν ιδρύσει το 1855 στην Αθήνα το «Ελληνικό Εκπαιδευτήριο Κορασίων». Με τον τρόπο αυτό ο συντάκτης προφανώς επιδιώκει να δείξει στους γονείς ότι υπήρχαν και άλλα σχολεία εκτός από το Αρσάκειο.

T11s8

«Αθηνά», έτος ΚΗ΄, αριθ 2785 / Σάββατο 11 Ἰουλίου 1859

 

Κατά τής διευθυντρίας τού Αρσακείου

1886 Arsakeiades

Αρσακειάδες το 1886 μαζί με τη δασκάλα τους

Το 1859 πρόεδρος τής ΦΕ ήταν ο Αλ. Μαυροκορδάτος. Το Δ.Σ. τής Φ.Ε. γνώριζε ότι η συμπεριφορά τής Λουίζας Κουρβουαζιέ ήταν ενοχλητική. Η Εταιρεία προσπαθούσε να βρει διάδοχό της ικανή και σοβαρή, όμως δεν μπορούσε να αντεπεξέλθει στις οικονομικές απαιτήσεις των έμπειρων διευθυντριών. Τότε η βαρόνη Ιφιγένεια Σίνα πρότεινε την Αμεναΐδα Καβανιάρη, παιδαγωγό των παιδιών της. Και επειδή η ΦΕ δεν μπορούσε να καταβάλλει τον υψηλό μισθό της, η βαρόνη και ο σύζυγός της προσφέρθηκαν να καταβάλλουν τά χρήματα όσο καιρό θα παρέμενε διευθύντρια στο Αρσάκειο.

Μέχρι όμως να έρθει στην Ελλάδα η νἐα διευθύντρια η συμπεριφορά τής κ. Κουρβουαζιέ είχε απασχολήσει πολλές φορές το Δ.Σ. Διαβάζουμε στα Πρακτικά τού Δ.Σ. τής 18ης Δεκεμβρίου 1859: «Ενταύθα γενομένου λόγου περί τής Διευθυντρίας το Συμβούλιον ηναγκάσθη ν’ αναπολήση κ’ αύθις τας δυσκολίας εις τας οποίας ευρίσκεται σχεδόν αδιακόπως ένεκα τού αποτόμου αυτής χαρακτήρος, ενώ το Συμβούλιον επιθυμούν να καταστήση ωφελίμους τας γνώσεις της εφρόντισε πάντοτε ου μόνον να λαμβάνη όσα μέτρα αυτό ενόμιζεν, αλλά και όσα εκείνη υπέδειξεν ως συντελεστικά διά την πρόοδον τού καταστήματος, ενώ πολλάκις και πρόσωπα εκ των εν τω Παρθεναγωγείω απέβαλεν επί μόνω τω σκοπώ τού να στερεώση την αρμονίαν, η Διευθύντρια ανοικείως και τραχέως φερομένη αναγκάζει άλλους μεν να παραιτώνται άλλους δε μετά δυσαρεσκείας να μένωσι, και το Συμβούλιον να ευρίσκεται εις αδιάκοπον αγώνα… Το Συμβούλιον σκεπτόμενον, ότι όλαι αι προσπάθειαι αυτού εις περιστολήν τού τοιούτου χαρακτήρος τής Διευθυντρίας ματαιούνται επί μεγίστη ζημία τού Παρθεναγωγείου, απεφάσισεν να ἀντικαταστήσῃ αὐτήν». Tα Πρακτικά τής 8ης Ιανουαρίου 1860 αναφέρουν: «Ο Γραμματεύς παρηγγέλθη να ειδοποιήση την Διευθύντριαν περί τής αποφάσεως τού Συμβουλίου τής αφορώσης την απομάκρυνσί της και να προτρέψη αυτήν, χάριν τού συμφέροντός της, να δώση την παραίτησίν της» και τής εδόθησαν 900 φράγκα για να επιστρέψει στην Ελβετία και ολόκληρος ο μισθός τοῦ Ιανουαρίου. Τέλος στο Συμβούλιο της 13ης Ιανουαρίου 1860 διαβάσθηκε αναφορά της Διευθυντρίας με την οποία υπέβαλε παραίτηση.

Στο άρθρο αναφέρεται και η εφημερίδα «Μέριμνα» η οποία κυκλοφορούσε την εποχή εκείνη. Ο συντάκτης της με άρθρο του είχε υποστηρίξει τη διευθύντρια.

 

T12s7

«Αθηνά», έτος ΚΗ΄, αριθ. 2788 / Σάββατον 18 Ίουλίου 1859

 

Εγγραφές στο Σχολείο τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας

Η οικία Βούρου επίστης οδού Σταδίου και το Αρσάκειο Μέγαρο ήταν τα μοναδικά κτίρια στα οποία στέγαζε τα σχολεία της η Φ.Ε το 1859

Το 1859 η Φιλεκπαιδευτικη Εταιρεία είχε στη διάθεσή της το Αρσάκειο Μέγαρο και μέρος τής οικίας Βούρου. Ο αριθμός των υποψηφίων μαθητριών ήταν μεγάλος και το Σχολείο αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει ως αίθουσες ανήλιαγα υπόγεια. Είναι η εποχή που το Δ.Σ. αναζητεί πόρους για να κτιστεί ένα νέο σχολείο για τις εξωτερικές μαθήτριες. Στο αίτημα αυτό έσπευσε να ανταποκριθεί το 1865 η Ελένη Τοσίτσα. Η σύζυγος τού μεγάλου ευεργέτη Μιχαήλ Τοσίτσα αγόρασε οικόπεδο στη γωνία των οδών Σταδίου και Τυπογραφίας (σήμερα Αρσάκη) και έκτισε, σε σχέδια Λ. Καυτατζόγλου, το Τοσίτσειο Εξωτερικό Σχολείο, το οποίο άχισε να λειτουργεί το 1867. Εξωτερικό ονομαζόταν το σχολείο στο οποίο φοιτούσαν Αθηναίες που μετά το τέλος των μαθημάτων επέστρεφαν στο σπίτι τους. Εσωτερικό ονομαζόταν το σχολειο με τις οικότροφες μαθήτριες. Ο αριθμός των 45 μαθητριών ανά τάξη για το Ανώτερο Παρθεναγωγείο και 110 μαθητριών για το Αλληλοδιδακτικό Προκαταρκτικό φαίνεται μεγάλος για τα σημερινά δεδομένα, όμως οι αίθουσες διδασκαλίας ήταν πολύ μεγαλύτερες από τις σημερινές.

T13s10

«Αθηνά», έτος ΚΗ΄, αριθ. 2797 / Τετάρτη 19 Αυγούστου 1859

 

Παναγιώτα Α. Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός