Αρσάκειο Προκαταρτικό Σχολείο Γαυρίου Άνδρου

  

Στους Κανονισμούς των Παρθεναγωγείων τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τού 1877 και τού 1883 περιλαμβάνεται κεφάλαιο «Περί των εν τοις Δήμοις σχολείων της ΦΕ». Εκεί αναφερόταν ότι η διδασκαλία σε αυτά τα Σχολεία θα παρείχετο δωρεάν, η Φ.Ε. θα χορηγούσε τα σκεύη, θα κατέβαλλε τον μισθό των δασκάλων, εν ανάγκη και το ενοίκιο των κατοικιών τους, εκτός εάν ο Δήμος τής περιοχής είχε τη δυνατότητα να αναλάβει μέρος των εξόδων. Σε κάποιες περιπτώσεις βέβαια γινόταν λόγος και για την ύπαρξη καταλύματος για τη δασκάλα, το οποίο ήταν ένα μικρό δωμάτιο δίπλα στην τάξη.

Τα Σχολεία, τα οποία επόπτευε επιτροπή διορισμένη από το Δ.Σ. τής Φ.Ε., ήταν Προκαταρκτικά, δηλ. δημοτικά και σε αυτά διδάσκονταν, με την αλληλοδιδακτική μέθοδο, τα εγκεκριμένα από το Υπουργείο μαθήματα, αλλά και χειροτεχνήματα. Στόχος τής ίδρυσης των σχολείων αυτών ήταν η διδασκαλία τής ελληνικής γλώσσας σε περιοχές όπου μερίδα τού πληθυσμού μιλούσε Αρβανίτικα. Αποσκοπούσαν λοιπό, όχι στην εκπαίδευση διδασκαλισσών, αλλά στο να διδαχθεί η ελληνική γλώσσα και να χρησιμοποιείται στην καθημερινότητα από τις νεαρές μαθήτριες, οι οποίες στη συνέχεια θα τη δίδασκαν στα παιδιά τους. Όπως τόνισε στο Δ.Σ. ο πρώτος Επόπτης τής Φ.Ε. Ι. Βιώνης, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία θεωρούσε ότι «αποτελεί ασέβειαν εν τη χώρα εν τη οποία ωμιλείτο η θεία τού Πλάτωνος γλώσσα, εν τη οποία ὁ Δήμος ήκουεν από τής Πνυκός την συγκινούσαν τού Δημοσθένους γλώσσαν … να μη ομιλείται πλέον σήμερον».

Η περιοχή τής βορειοδυτικής Άνδρου ήταν γνωστή από τον 19ο αιώνα ως «Αρβανιτιά». Φαίνεται λοιπόν ότι οι Αρβανίτες κατέβηκαν στην Άνδρο τον 15ο αιώνα, αφού ο Marino Sanudo αναφέρει ότι στις 24 Σεπτεμβρίου 1510 Τούρκοι επιτέθηκαν στο χωριό Αμόλοχος (Molaca) που κατοικείτο από Αρβανίτες τής Άνδρου, ενώ φαίνεται να έχουν εγκαταλείψει το νησί και να υπογράφουν το 1521 στη Σικελία διομολογήσεις με τον βαρόνο Αλφόνσο Peralta. Όταν ξέσπασε η ελληνική Επανάσταση τού 1821 οι Αρβανίτες ξεσηκώθηκαν και συστρατεύθηκαν σε έναν αγώνα που τον θεώρησαν «αγώνα ζωής ή θανάτου τού γένους».

gavrio

Το λιμάνι του Γαυρίου στην Άνδρο.  ArthourTower, Εικόνες από την Άνδρο του 1840, Καϊρειος Βιβλιοθήκη Άνδρου..

Όπως ήταν λοιπόν φυσικό, το 1867 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αποφάσισε να ιδρύσει στην Άνδρο ένα από τα «εν Δήμοις σχολεία» της. Οι σχέσεις τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας με την Άνδρο και ιδιαίτερα με τη Μονή τής Ζωοδόχου Πηγής χρονολογούνταν από παλιά, όταν το 1842 η Εταιρεία, με τη μεσολάβηση τής βασίλισσας Αμαλίας, αγόρασε το επί τής Πανεπιστημίου οικόπεδο ιδιοκτησία τής Μονής, στο οποίο κτίστηκε το ιδιόκτητο σχολείο της στην Αθήνα. Φαίνεται ότι η επικοινωνία με το μοναστήρι τής Άνδρου συνεχίστηκε, γιατί χρόνια αργότερα η Μονή παραχώρησε στη Φ.Ε. δωρεάν μέρος όμορου οικοπέδου το οποίο τής ανήκε, ώστε μεγαλώσει το Σχολείο. Η Μονή τής Ζωοδόχου Πηγής βρίσκεται ανάμεσα στο Γαύριο και το Μπατσί. Λειτουργούσε στο νησί από τον 14ο αιώνα αν και μνημονεύεται ως προσκύνημα πολύ παλαιότερα. Κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης οχυρώθηκε από τον μοναχό Ιωαννίκο, ο οποίος ήταν Φιλικός.

monh-shmera

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Μονή τής Ζωοδόχου Πηγής

Το νέο Σχολείο στεγάσθηκε στο Γαύριο σε οίκημα που ανήκε στη Μονή. Δυστυχώς έκλεισε τον επόμενο χρόνο λόγω τού μικρού αριθμού των μαθητριών, αλλά και των δυσκολιών που παρουσίαζε η εποπτεία του, αφού η ακτοπλοϊκή συγκοινωνία με το νησί ήταν σπάνια και δύσκολη.

 

Παναγιώτα Αναστ. Ατσαβέ

φιλόλογος – ιστορικός

  • Το κείμενο βασίστηκε σε πληροφορίες από τα Αρχεία τής Φ.Ε., την ανέκδοτη ιστορία τού Στ. Γαλάτη «Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, 1836-1936», τον τόμο «Η εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, Αρσάκεια-Τοσίτσεια Σχολεία 160 χρόνια παιδείας» και σε δημοσιεύματα τού Τύπου.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής στην Άνδρο βρίσκεται ανάμεσα στο Γαύριο και το Μπατσί. Λειτουργούσε στο νησί από τον 14ο αιώνα αν και μνημονεύεται ως προσκύνημα πολύ παλαιότερα. Κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης οχυρώθηκε από τον μοναχό Ιωαννίκο, ο οποίος ήταν Φιλικός. Από αυτήν είχε αγοράσει η ΦΕ το οικόπεδο για να κτίσει το πρώτο ιδιόκτητο Σχολείο της και από αυτήν είχε ενοικιάσει το οίκημα όπου στέγασε το «εν Δήμοις σχολείο» της στο Γαύριο.

΄Ετσι το 1867 η ΦΕ αποφασίζει να ιδρύσει σχολείο σε ενοικιασμένο κτήριο που ανήκε στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής της Άνδρου.Το σχολείο έκλεισε τον επόμενο χρόνο λόγω του μικρού αριθμού των μαθητριών αλλά και των δυσκολιών που παρουσίαζε η εποπτεία του, αφού η ακτοπλοϊκή συγκοινωνία με το νησί ήταν πολύ σπάνια και δύσκολη. 

 

Παναγιώτα Αν. Ατσαβέ
Φιλόλογος - Ιστορικός