Τα εν Δήμοις Σχολεία της ΦΕ

 

Στόχος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας ήταν να  εκπαιδεύσει δασκάλες  και αυτές με τη σειρά τους να διδάξουν την Ελληνική Γλώσσα και την Ιστορία  όπου υπήρχε Ελληνισμός αλλά και σε περιοχές του Ελληνικού κράτους όπου οι κάτοικοι  δεν την χρησιμοποιούσαν στις καθημερινές τους  συζητήσεις.  Έτσι 30 χρόνια  μετά την ίδρυση του κεντρικού σχολείου στην Αθήνα, το Δ.Σ. της Φ.Ε. αποφάσισε τη δημιουργία σε αυτές τις περιοχές  μονοταξίων σχολείων που θα λειτουργούσαν με την αλληλοδιδακτική μέθοδο. Στην ουσία εύρισκαν κατάλυμα για μία δασκάλα την οποία έστελναν στην περιοχή, τής πλήρωναν  το μισθό, τήν εφοδίαζαν και με τα βιβλία αλλά και τα εποπτικά μέσα τής εποχής και σε συνεργασία με τις τοπικές κοινότητες δημιουργούσαν τα σχολεία. 

Σε μία από τις συνελεύσεις της Φ.Ε., το 1871, συζητήθηκαν τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η Εταιρεία στα αλβανόφωνα χωριά της Αττικής, κυρίως λόγω της αδιαφορίας των κατοίκων. Ο Πρόεδρος μάλιστα της Εταιρείας  Π. Ρομποτής παραδέχθηκε ότι έγιναν σκέψεις να δοθούν υποτροφίες σε κοπέλες προερχόμενες από τους Δήμους αυτούς οι οποίες όταν θα επέστρεφαν στα  χωριά τους, θα ήταν σε θέση να τα διδάξουν εκεί. Ομολόγησε όμως ότι «ὁ φόβος μη ἐκπαιδευόμεναι ἐν τῷ καταστήματι καί ἀλλάζουσαι βίον δέν θελήσωσι νά ἐπανέλθωσι εἰς τάς πατρίδας των διδάσκαλοι ἀνεχαίτισεν ἡμᾶς νά προβῶμεν εἰς το μέτρον τοῦτο».  Ὀπως πολύ σωστά είπε ο πρώτος Επόπτης της Φ.Ε. Ι. Βιώνης,  η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία θεωρούσε ότι «Ἀποτελεῖ ἀσέβειαν ἐν τῇ χώρᾳ ἐν τῇ ὀποίᾳ ὡμιλεῖτο ἡ θεία τοῦ Πλάτωνος γλῶσσα, ἐν τῇ ὀποίᾳ ὁ Δῆμος ἢκουεν ἀπό τῆς Πνυκός  τήν συγκινοῦσαν τοῦ Δημοσθένους γλῶσσαν …νά μή ὁμιλεῖται  σήμερον.»

Αν παρακολουθήσει κάποιος τα μέρη στα οποία ίδρυσε σχολεία η Φ.Ε. θα καταλάβει ποιές ήταν οι περιοχές όπου χρησιμοποιούσαν  την  Αρβανίτικη γλώσσα στις καθημερινές συναλλαγές. Αλλά ακόμα και σε περιοχές όπου δεν υπήρχε παρόμοιο θέμα, η άρνηση των γονέων να μορφώσουν τα κορίτσια τους σίγουρα δεν προοιώνιζε τίποτα καλό για τον τόπο. Πολλοί πίστευαν ότι η εκπαίδευση θα δώσει αέρα στα κορίτσια τους και θα τα κάνει ανυπάκουα στους μέλλοντες συζύγους. Άλλοι υποστήριζαν ότι η μόρφωση δεν χρειάζεται στις γυναίκες και υπήρχαν και κάποιοι που θεωρούσαν τις μορφωμένες γυναίκες «ανήθικες» και έτρεμαν μήπως ο κόσμος χαρακτηρίσει έτσι τις κόρες τους.       

Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι την εποχή εκείνη πίστευαν ότι όταν μια δασκάλα παντρεύεται πρέπει να σταματήσει να εργάζεται γι αυτό ζητούσαν αντικατάσταση των διδασκαλισσών που «περιήρχοντο εἰς τόν ἐν συζυγίᾳ βίον». Έτσι το Υπουργείο Παιδείας αναγκάστηκε να στείλει στους Νομάρχες της χώρας, στις 2 Ιουλίου 1874 εγκύκλιο «περί τῶν ὑπανδρευομένων δημοδιδασκαλισσῶν» με την οποία διαβεβαιώνει τους πολίτες  «ότι εἰς τάς ἐγγάμους διδασκάλους ευρίσκει τις πολύ περισσότερα ἐχέγγυα πρός ἠθοποίησιν τῆς κοινωνίας, καί διά τοῦτο νά τίς προτιμᾶ».

Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία όμως, παρά τις δυσχέρειες, προχώρησε στο εγχείρημά αυτό. Τα σχολεία αυτά βέβαια δεν μακροημέρευσαν. Και μόνο το γεγονός όμως ότι απετόλμησε να πραγματοποιήσει ένα τέτοιο φιλόδοξο σχέδιο αποδεικνύει ότι η  μόρφωση των Ελληνίδων αποτέλεσε τον κυρίαρχο στόχο της τον 19ο αι. και για μεγάλο μέρος του 20ού. 

xarths-attikhs-annotated

Στον χάρτη σημειώνονται οι περιοχές (Δήμοι) τής Αττικής στις οποίες ιδρύθηκαν και λειτούργησαν πολλά από τα «εν Δήμοις σχολεία» τής ΦΕ. Προφανώς είναι περιοχές στις οποίες ομιλείτο η αρβανίτικη γλώσσα στις καθημερινές συναναστροφές και η ΦΕ με τον τρόπο αυτό συνέβαλε ουσιαστικά στην προσφορά ελληνικής παιδείας στα κορίτσια.

Παναγιώτα Αν. Ατσαβέ
Φιλόλογος - Ιστορικός