Αναζητώντας τον Απόστολο Αρσάκη στη σύγχρονη Ρουμανία

 

Η σύγχρονη Ρουμανία δεν είναι απλά μια χώρα με ωραία τοπία, γραφικά χωριά και ιδιαίτερη λαϊκή μουσική. Είναι μια μεγάλη χώρα με πληθώρα μεσαιωνικών πόλεων και οικισμών. Τα υπέροχα και καλοδιατηρημένα κάστρα αποδεικνύουν την ιστορία της και τα μεγάλα μοναστήρια της μαρτυρούν τη βαθιά πίστη των ανθρώπων.

Η παρουσία των Ελλήνων στη Ρουμανία ξεκίνησε 27 αιώνες πριν. Η Ίστρος (σημερινή Κωστάντζα) ήταν η πρώτη ελληνική πόλη που ιδρύθηκε στο σημερινό έδαφος της Ρουμανίας το 630 π.Χ. περίπου. Φαναριώτες έγιναν και ηγεμόνες τής περιοχής. Στα εδάφη τής ρωμαϊκής επαρχίας τής Δακίας, δημιουργήθηκε το 1859 η σύγχρονη Ρουμανία μετά την ένωση Μολδαβίας και Βλαχίας.

bucharest universitatii square shutterstock

Μια σύγχρονη όψη τού Βουκουρεστίου

Το νέο κράτος ονομάσθηκε επίσημα Romania το 1866. Το να αναζητάς τα ίχνη ενός Έλληνα σε μια χώρα 238.391 τ. χλμ. και 19.524.000 κατοίκων μετά από τόσα χρόνια μπορεί να είναι δύσκολο αλλά σίγουρα δεν προκαλεί έκπληξη σε κανέναν. Εξάλλου ο Απόστολος Αρσάκης δεν είναι οποιοσδήποτε Έλληνας, αλλά ο άνθρωπος στον οποίο η σύγχρονη Ρουμανία οφείλει την ύπαρξή της μετά την ένωση τής Βλαχίας και τής Μολδαβίας.

To 2012 το ρουμανικό κράτος γιόρτασε τη συμπλήρωση 150 χρόνων από τη δημιουργία τού Υπουργείου Εξωτερικών. Για τον σκοπό αυτό κυκλοφόρησε σειρά γραμματοσήμων, ένα εκ των οποίων έφερε τη μορφή τού Αποστόλου Αρσάκη, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος υπουργός Εξωτερικών τού ρουμανικού κράτους. Τα γραμματόσημα κυκλοφόρησαν στις 25 Απριλίου 2012.

Timbers

Το αναμνηστικό γραμματόσημο για τα 150 χρόνια τού Υπουργείου Εξωτερικών τής Ρουμανίας

Για τον ίδιο λόγο κυκλοφόρησε ασημένιο νόμισμα των 10 lei με τις μορφές τού Αλεξάνδρου Κούζα, τού πρώτου πρωθυπουργού τής χώρας, και τού Απόστολου Αρσάκη, που ήταν ο πρώτος υπουργός Εξωτερικών, από τη μία πλευρά και το κτήριο τού Υπουργείου Εξωτερικών από την άλλη. Το νόμισμα φέρει την επιγραφή «Ministrul Afacerilor Externe, Semper Fideliς Patriae, 150 ani.

Lei

Το αναμνηστικό νόμισμα των 10 λει που κυκλοφόρησε για τα 150 χρόνια τού Υπουργείου Εξωτερικών τής Ρουμανίας.

Η μνήμη τού μεγάλου αυτού Έλληνα τού 19ου αιώνα είναι ακόμα ζωντανή στη δεύτερη πατρίδα του, την ποία υπηρέτησε με πίστη και συνέπεια. Ας προσπαθήσουμε, λοιπόν, να δούμε ποια σημεία στην σημερινή Ρουμανία θυμίζουν τον μεγάλο ευεργέτη, ξεκινώντας από την πρωτεύουσα τού κράτους, το Βουκουρέστι.

 

Ο Απόστολος Αρσάκης στο Βουκουρέστι

 

Boykoyresti

Γκραβούρα τού Βουκουρεστίου την εποχή τού Αρσάκη.

Hanul lui Manuc 1841 e1311508102907

Το Χάνι Λουί Μανούκ το 1841

Το μεγαλύτερο μέρος τής ζωής του ο Αρσάκης έζησε στο Βουκουρέστι. Εκεί εργάστηκε για πρώτη φορά ως γιατρός, εκεί ξεκίνησε η πολιτική του καριέρα. Σίγουρα διέθετε κάποια κατοικία στην πόλη, όμως το πέρασμα τού χρόνου έχει απαλείψει κάθε μνήμη για το πού βρισκόταν. Ακόμα μέχρι σήμερα όμως υπάρχουν γωνίες στην πόλη τού Βουκουρεστίου όπου η προσωπικότητα τού Αρσάκη άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της.

 

Ακαδημία τού Βουκουρεστίου

 

Όταν ο Απόστολο Αρσάκης έφθασε στη Ρουμανία, μικρό παιδί, διδάχθηκε Ελληνικά για πρώτη φορά, είτε από οικοδιδάσκαλο, είτε στην υπάρχουσα εκεί «Ακαδημία».

Το 1679 είχε ιδρυθεί στο Βουκουρέστι ελληνικό σχολείο, το οποίο ονομαζόταν «Ακαδημία τού Αγίου Σάββα», «Λύκειο», «Αυθεντική ή Ηγεμονική Ακαδημία». Στην αρχή πνευματικός οδηγός τής σχολής υπήρξε ο Θεόφιλος Κορυδαλέας και οι πρώτοι δάσκαλοι τής σχολής ο Αντώνιος Σεβαστός Κυμινήτης και ο Χρύσανθος Νοταράς, που υπήρξαν μαθητές του. Το 1690 στη σχολή ιδρύθηκε τυπογραφείο.

Όλοι οι Φαναριώτες ηγεμόνες τής Βλαχίας συνέβαλαν με μεταρρυθμίσεις στην εύρυθμη λειτουργία και την άνθηση τής σχολής. Με το χρυσόβουλο τού 1776 δόθηκε νέα πνοή στην Ακαδημία. Δημιουργήθηκαν πέντε συνολικά τάξεις, κάθε μία των οποίων διαρκούσε τρία χρόνια. Ως έτος εγγραφής των μαθητών ορίστηκε το έβδομο έτος τής ηλικίας τους. Αυξήθηκε ο αριθμός των διδασκόντων και τα μαθήματα χωρίστηκαν σε τρεις κύκλους: τα γραμματικά, τα εγκύκλια και των ξένων γλωσσών. Δάσκαλοι τής Ακαδημίας υπήρξαν σημαντικοί λόγιοι τής εποχής. Δεν είναι βέβαιο αν ο Αρσάκης φοίτησε για λίγο στη σχολή αυτή. Οι περισσότερες πηγές μαρτυρούν ότι εκπαιδεύτηκε από δασκάλους κατ’ οίκον. Όμως η ύπαρξη τής Ακαδημίας δείχνει το υψηλό μορφωτικό επίπεδο των Ελλήνων τού Βουκουρεστίου την εποχή εκείνη.

340px Akademia Bucarest

Άποψη τής Ακαδημίας τού Βουκουρεστίου και κάτοψη τού κτηρίου

Στις αρχές τού 19ου αι., με παροτρύνσεις τού Ιγνάτιου Ουγγροβλαχίας, θεσπίστηκε νέος κανονισμός με συγκεκριμένες οδηγίες-διατάξεις για την έναρξη σχολικού έτους, τους δασκάλους, τον τρόπο διδασκαλίας, τη διδακτέα ύλη, τους μαθητές, τις εξετάσεις, τη διάρκεια τού σχολικού έτους. Τα μαθήματα χωρίζονταν σε τρεις ομάδες: τις Επιστήμες, τη Φιλολογία και τις ξένες γλώσσες. Αγοράστηκαν από το εξωτερικό τεχνικός εξοπλισμός και όργανα για την καλύτερη εκμάθηση τής Φυσικής και τής Χημείας. Στις ξένες γλώσσες διατηρήθηκε η παράδοση τής σχολής. Καινοτομία αποτέλεσε ότι οι εξετάσεις διεξάγονταν ενώπιον κοινού.

 

Το νοσοκομείο Κολτέα

 

Το νοσοκομείο Κολτέα άνοιξε το 1704, με σκοπό να παρέχει περίθαλψη και εκπαίδευση. Είναι το παλαιότερο νοσοκομείο τού Βουκουρεστίου. Το υπέροχο αρχιτεκτονικά κτήριό του κτίστηκε από τον Μιχαήλ Κατακουζηνό για να χρησιμεύσει ως νοσοκομείο απόρων. Το 1739 πυρκαγιά κατέστρεψε μέρος τού οικοδομικού συμπλέγματος Κολτέα, συμπεριλαμβανομένου και μέρους τού νοσοκομείου και τής εκκλησίας. Ανοικοδομήθηκε και πάλι, αλλά αργότερα, το 1802, καταστράφηκε από σεισμό. Το νεοκλασικό κτήριο που βλέπουμε σήμερα ολοκληρώθηκε το 1888. Μέχρι σήμερα το κτήριο στεγάζονται υπηρεσίες τού Κέντρου Υγείας. Δίπλα στο νοσοκομείο υπήρχε ναός, για την αναστήλωση τού οποίου συνέβαλε και ο Αρσάκης. Ένα σχέδιο ανοικοδόμησης τού κτηρίου ξεκίνησε το 1836 και κράτησε 5 χρόνια. Όταν το νοσοκομείο λειτούργησε και πάλι είχε 60 κλίνες. Σε αυτό, μέχρι το 1852, στεγαζόταν μια μικρή χειρουργική σχολή.

coltea settlements bucharest

Το νοσοκομείο Κολτέα. Αριστέρα διακρίνεται ο ναός

Koltea

Το οικοδομικό σύμπλεγμα Κολτέα και ο ναός του όπως είναι σήμερα

Ο Απόστολος Αρσάκης το 1814 επέστρεψε στο Βουκουρέστι από τη Βιέννη. Το 1827 ορίστηκε αρχίατρος τής Βλαχίας και μέλος τού ιατρικού προσωπικού τού νοσοκομείου Κολτέα. Φρόντιζε προσωπικά και με επιτυχία την υγεία τού Ηγεμόνα Γρηγόρη Δ΄ Γκίκα και αυτό συνετέλεσε στο να αποκτήσει καλή φήμη ως γιατρός. Το 1828-1829, όταν ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν στη Βλαχία, εξαπλώθηκε επιδημία πανώλης και ο ιατρός Αρσάκης συνέβαλε στην καταπολέμησή της, εδραιώνοντας τη φήμη του ως γιατρού. Μάλιστα, ο τσάρος Νικόλαος ο Α΄, σε αναγνώριση των υπηρεσιών του, τού έστειλε δώρο ένα δαχτυλίδι. Την εποχή εκείνη είχαν επιτάξει το νοσοκομείο Κολτέα τα ρωσικά στρατεύματα και εκεί δεν εργάζονταν Ρουμάνοι γιατροί. Το ότι συνέχισε να εργάζεται εκεί ο Αρσάκης την περίοδο τής ρωσικής κατοχής οφείλεται στο ότι δεν ήταν Ρουμάνος, αλλά και στο ότι μιλούσε άψογα τα Ρωσικά. Το 1832-1833 έγινε αρχίατρος στο νοσοκομείο Κολτέα και συνετέλεσε στην ενοποίηση των μεγάλων νοσοκομείων με τη δημιουργία τής Αστικής Εφορίας Νοσοκομείων».

 

Νοσοκομείο Άγιος Παντελεήμων

 

Το 1839-1840 φαίνεται ότι ο Αρσάκης υπηρέτησε ως αρχίατρος στο νοσοκομείο «Παντελεήμων», όπου ίσως τον είχε διορίσει ο Αλέξανδρος Σούτσος.

Η σκήτη Δάρβαρι

Η σκήτη Δάρβαρι είναι μια μικρή εκκλησία που έκτισε ο Μιχαλάκης Δάρβαρι το 1834. Αρχικά ήταν μια ξύλινη εκκλησία χωρίς πύργο αφιερωμένη στην «Ανάσταση τού Αγίου Λαζάρου». .Όταν οικοδομήθηκε σε σχέδια του αρχιτέκτονα Georgie Simotta αφιερώθηκε στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Η αφιέρωση δεν είναι τυχαία, αφού ο πατέρας τού κτήτορος ήταν ο Κωνσταντίνος Δάρβαρι, διαπρεπής γιατρός στο Βουκουρέστι, και κτήτωρ ο Μιχαήλ Δάρβαρι.

Darvari

Η σκήτη Δάρβαρι. Η κόγχη τού Ιερού

Η οικογένεια Δάρβαρι ήταν Βλάχοι από την Κλεισούρα τής Μακεδονίας. Πρόκειται για οικογένεια Βλάχων Βογιάρων που είχαν ανέλθει κοινωνικά και οικονομικά στην κοινωνία τού Βουκουρεστίου. Ο Κωνσταντίνος Δάρβαρι μάλιστα ήταν διαπρεπής γιατρός. Το 1933-1934 η σκήτη Δάρβαρι αναστηλώθηκε από τον ανιψιό τού ιδρυτή και η εκκλησία αγιογραφήθηκε από τον Ιωσήφ Κέμπερ σε νεοβυζαντινό ύφος. Το 1959 το προσκύνημα έκλεισε από τις κομμουνιστικές αρχές και οι 13 μοναχοί που κατοικούσαν εκεί με τον ηγούμενό τους μεταφέρθηκαν στο μοναστήρι τής Κερνίτσας. Ο ναός άνοιξε ξανά μόλις το 1996 από τον Πατριάρχη Ρουμανίας Teoctist Arăpasu. Η σκήτη Δάρβαρι βρίσκεται σε μια περιοχή τής πόλεως η οποία ακόμα διατηρεί την παλαιά καταπράσινη και ήρεμη όψη της.

 Darvari 1

Η αυλή τής σκήτης Δάρβαρι μπροστά στην είσοδο τής Εκκλησίας

Darvari 2

Η είσοδος τού ναού τού αφιερωμένου στους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ

darvari inerior 2

Το εσωτερικό τού ναού στη σκήτη Δάρβαρι με το τέμπλο

Η σχέση τού Αποστόλου Αρσάκη με την οικογένεια Δάρβαρι είναι απλή. Παντρεύτηκε την κόρη τού γιατρού Κωνσταντίνου Δάρβαρι, Ελένη. O κτήτωρ τού ναού ήταν αδελφός τής συζύγου του και φαίνεται η οικογένεια Αρσάκη πρέπει να συνεισέφερε στο κτίσιμο τής εκκλησίας. Σε πολλές εκκλησίες συνηθίζεται στον τοίχο των κτητόρων, αυτόν που βρίσκεται απέναντι από το ιερό, να υπάρχουν τοιχογραφίες με τις μορφές των κτητόρων, χωρίς φωτοστέφανο φυσικά.

Darvari 5

Ο Μιχαήλ Δάρβαρι με τη σύζυγό του Ελένη και τα παιδιά τους Κωνσταντίνο (το όνομα τού παππού του) και Αναστασία, από τον τοίχο των κτητόρων τής σκήτης Δάρβαρι

Eleni Arsaki and kores

Η Ελένη Αρσάκη (το γένος Δάρβαρι), σύζυγος τού Αποστόλου Αρσάκη, με τις 2 κόρες της, Ελένη και Ολυμπία, από τον τοίχο των κτητόρων στη σκήτη Δάρβαρι

 

Το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας τής Ρουμανίας

 

Το Μουσείο Ιστορίας τής Ρουμανίας βρίσκεται στο κέντρο τής πόλης, σε ένα υπέροχο αρχιτεκτονικά κτήριο, και παρουσιάζει εκθέματα από την ιστορία τής χώρας από την εποχή τής ρωμαϊκής κατάκτησης [φιλοξενεί αντίγραφο τής στήλης τού Τραϊανού που βρίσκεται στη Ρώμη και παρουσιάζει την κατάκτηση τής Δακίας], την ιστορία των Παραδουνάβιων ηγεμονιών, την ένωση τής Βλαχίας με τη Μολδαβία και τη δημιουργία τής σύγχρονης Ρουμανίας καθώς και γεγονότα τής νεότερης ιστορίας τού κράτους.

Δικαιωματικά ο Απόστολος Αρσάκης κατέχει μια θέση του στο Μουσείο αυτό. Σε μια μικρή αίθουσα, όπου εκτίθενται αντικείμενα και έγγραφα από την περίοδο που συζητείτο η ένωση των δύο ηγεμονιών, εκτίθεται μία φωτογραφία τού Απόστολου Αρσάκη, τού πρώτου υπουργού Εξωτερικών τού ρουμανικού κράτους.

Apostol Arsache1

Η φωτογραφία τού Αρσάκη που εκτίθεται στο Μουσείο Ιστορίας τής Ρουμανίας.

Το σημαντικότερο όμως έκθεμα τού Μουσείου που έχει άμεση σχέση με τον Αρσάκη είναι ο πίνακας τού Ρουμάνου ζωγράφου Theodor Aman με τίτλο «Η γέννηση τής Ρουμανίας».

Οι Παραδουνάβιες ηγεμονίες, στις όχθες του ποταμού Δούναβη, ήταν αυτόνομες με χριστιανό ηγεμόνα, υπό την επικυριαρχία τής Υψηλής Πύλης. Οι Ρώσοι και οι Τούρκοι συμβιβάστηκαν να κρατήσουν σε αυτό το ιδιότυπο καθεστώς τις δύο ηγεμονίες για να λειτουργήσουν ως ανάχωμα ανάμεσα στις δύο αυτές δυνάμεις. Οι Ρώσοι, βέβαια, έκαναν συνεχείς προσπάθειες να επηρεάσουν την πολιτική εξέλιξη στη Βλαχία και τη Μολδαβία, στηριζόμενοι συνήθως στο ομόθρησκο αλλά και στο γεγονός ότι σε προγενέστερο χρόνο είχαν επιτύχει να θεωρούνται προστάτες όλων των υπό τους Τούρκους Ορθοδόξων. Τον Απρίλιο τού 1828 άρχισε ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος και σχεδόν αμέσως τα ρωσικά στρατεύματα εισέβαλαν στη Βλαχία. Η κατοχή τελείωσε το 1834, που σήμανε την αρχή μιας νέας περιόδου, γιατί το θεσμικό πλαίσιο που είχε οριστεί για τις ηγεμονίες τούς έδινε τη δυνατότητα ενοποίησής τους.

tomasz belzowski map wallachia

Η Βλαχία και η Μολδαβία τον 15ο αιώνα μ.Χ.

Εδώ κορυφώνεται η συνεισφορά τού Αποστόλου Αρσάκη στη δεύτερη πατρίδα του. Από τη θέση τού «ιδιωτικού γραμματέα για τις ξένες γλώσσες», όπου τον όρισε ο ηγεμών τής Βλαχίας Αλέξανδρος Γκίκα (κάτι απολύτως φυσικό αφού ο Αρσάκης μιλούσε Ελληνικά, Λατινικά, Ρουμανικά, Ρωσικά, Γερμανικά, Γαλλικά, Αλβανικά), εργάστηκε για να φέρει κοντά τις δύο ηγεμονίες και τελικά να πετύχει την ένωσή τους, παρά τις αντιθέσεις των Ρώσων και των Τούρκων. Φρόντισε πρώτα να τεθούν οι βάσεις τής εμπορικής συνεργασίας των δύο ηγεμονιών. Πολύ αργότερα, τον Αύγουστο τού 1857, οι τότε μονάρχες τής Ευρώπης συναντήθηκαν στο Όσμπορν, στην Αγγλία, και συνομίλησαν «για τις χώρες βόρεια τού Δούναβη», δηλαδή τη Βλαχία και τη Μολδαβία. Είχαν κοινή γλώσσα και ιστορία, ήταν αυτόνομες αλλά όχι ανεξάρτητες. Τον Ιανουάριο τού 1859 συνήλθε, στο Ιάσιο, η Συνέλευση από την οποία θα εκλεγόταν ο ηγεμόνας τής Μολδαβίας. Η εκλογή έγινε στις 5 Ιανουαρίου, ήταν ομόφωνη και ηγεμόνας τής Μολδαβίας εξελέγη ο συνταγματάρχης Αλέξανδρος-Ιωάννης Κούζα, οπαδός τής ένωσης των δύο ηγεμονιών. Στο τέλος τού ίδιου μήνα συνήλθε στο Βουκουρέστι η Συνέλευση τής Βλαχίας, για να εκλέξει και αυτή ηγεμόνα. Στη Βλαχία όμως επικρατούσαν οι Συντηρητικοί, που δεν ήθελαν την ένωση των δύο ηγεμονιών. Παρασκηνιακές ενέργειες, κυρίως από την πλευρά των Γάλλων, κατέληξαν σε μια πολύ έξυπνη λύση, να εκλεγεί δηλαδή ηγεμόνας τής Βλαχίας ο Κούζα, που είχε ήδη εκλεγεί ηγεμόνας τής Μολδαβίας.

CuzaHuNewspaper

Η Ουγγρική εφημερίδα "Vasamapi Ujsag" σχολιάζει με συμπάθεια και σεβασμό τη διπλή εκλογή του Αλέξανδρου Ιωάννη Κούζα

Έτσι θα πετύχαιναν την εκ των πραγμάτων ένωση των δύο χωρών. Τη λύση υιοθέτησαν αμέσως σχεδόν οι Φιλελεύθεροι. Δεν ήταν σίγουρο όμως τι θα έκανε η πλειοψηφία των Συντηρητικών. Στη Συνέλευση που πραγματοποιήθηκε στις 24η Ιανουαρίου 1859 έλαμψε η ευφυΐα και η ικανότητα τού Αρσάκη, ο οποίος, αν και ισχυρό στέλεχος τής συντηρητική παράταξης, ήταν υποστηρικτής τής ένωσης των δύο ηγεμονιών. Με έναν μνημειώδη λόγο του στη Συνέλευση τού Βουκουρεστίου και τα λογικά του επιχειρήματα έπεισε και τους πιο φανατικούς συντηρητικούς τής Βλαχίας να ψηφίσουν τον Κούζα. Έτσι οι δύο ηγεμονίες στην ουσία ενώθηκαν, αφού είχαν τον ίδιο ηγεμόνα. Έμενε όμως να γίνει ένας μεγάλος διπλωματικός αγώνας, προκειμένου τα άλλα κράτη σε Ευρώπη και Ασία να αποδεχθούν την ένωση αυτή. Στον αγώνα αυτό πρωταγωνιστής υπήρξε και πάλι ο Απόστολος Αρσάκης.

Αυτή τη Συνέλευση τής 24ης Ιανουαρίου 1859 παρουσιάζει ο πίνακας τού Ρουμάνου ζωγράφου Theodor Aman με τίτλο «Η γέννηση τής Ρουμανίας» που βρίσκεται στο Μουσείο Ιστορίας τής Ρουμανίας. Μέσα σε αρκετά ταραγμένη ατμόσφαιρα, όλοι όρθιοι επιχειρηματολογούν, όπως φαίνεται από τις κινήσεις τους. Οι Φιλελεύθεροι βρίσκονται δεξιά και οι Συντηρητικοί αριστερά, όπως κοιτάζουμε τον πίνακα. Όλοι αγωνιούν για το αποτέλεσμα τής ψηφοφορίας. Η μορφή τού Αρσάκη διακρίνεται στο κέντρο τού πίνακα (δεύτερος από δεξιά με την ομάδα των Συντηρητικών), φαίνεται γαλήνια, ίσως γιατί είχε εργαστεί εκ των προτέρων για το αποτέλεσμα και είχε καταφέρει να μεταπείσει πολλούς από τους ομοϊδεάτες του.

New Romania

Ο πίνακας τού Ρουμάνου ζωγράφου Theodor Aman με τίτλο «Η γέννηση τής Ρουμανίας» στο Μουσείο Ιστορίας τής Ρουμανίας

Για τον επιστήμονα που θα θελήσει να μελετήσει τη ζωή τού Αρσάκη υπάρχουν ακόμα πολλά και ενδιαφέροντα σημεία πληροφοριών στην πόλη τού Βουκουρεστίου. Μερικά από αυτά είναι τα «Εθνικά Αρχεία» στο Βουκουρέστι και η βιβλιοθήκη τής Ακαδημίας τής Ρουμανίας.

Arcives

To κτήριο των Εθνικών Αρχείων στο Βουκουρέστι [Αrchivele Nationale]

Akademia

To κτήριο τής Βιβλιοθήκης τής Ακαδημίας τής Ρουμανίας [Bibliotheca Academiei Romậne]

 

To νεκροταφείο Bellu (Serban Voda)

 

Στο νεκροταφείο Βellu στο Βουκουρέστι είναι θαμμένοι πολλές σημαντικές προσσσσωπικότητες τής Ρουμανίας. Τα μνήματα αποτελούν αξιοθέατο για όσους ενδιαφέρονται για πολιτιστικούς προορισμούς στη νοτιοανατολική Ευρώπη και ειδικότερα στη Ρουμανία. Είναι το σημαντικότερο νεκροταφείο στο Βουκουρέστι και βρίσκεται στην οδό Oltenitei 3-5. Είναι επίσης γνωστό ως νεκροταφείο Serban Voda. Το παρεκκλήσι στη μέση τού νεκροταφείου υπήρχε από παλιά, αλλά στη σημερινή του μορφή ξαναχτίστηκε στο 1890. Τo όνομα του νεκροταφείου προέρχεται από έναν πλούσιο κτηματία που ονομαζόταν Barbu Bellou και ο οποίος διετέλεσε και υπουργός Πολιτισμού και Δικαιοσύνης. Σε αυτόν ανήκε η γη στην οποία έγινε το νεκροταφείο. Μεταξύ των ταφικών μνημείων στο κοιμητήριο Bellu εντοπίστηκαν και 40 έργα Ελλήνων γλυπτών.

Ο Απόστολος Αρσάκης πέθανε στις 16 Ιουλίου 1874 στα κτήματα που διατηρούσε στο χωριό Παραϊπάνι (παλαιά ονομασία), όπου βρισκόταν και η θερινή του κατοικία. Η κόρη του Ολυμπία, που ήταν παντρεμένη με τον διαπρεπή νομικό Εμμανουήλ Λαχοβάρη, μετέφερε τη σορό του στον οικογενειακό τάφο τού συζύγου της, στο φημισμένο νεκροταφείο Μπέλλου, στο Βουκουρέστι. Το 1885 τοποθετήθηκε εκεί άγαλμα που είχε φιλοτεχνήσει ο γλύπτης Carol Stork, το οποίο όμως καταστράφηκε σε βομβαρδισμό κατά τη διάρκεια τού Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Σήμερα δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει τον τάφο, γιατί έχει εγκαταλειφτεί. Μετά την καταστροφή του τίποτα δεν θυμίζει τη μεγαλοπρέπεια που είχε στο παρελθόν.

CIMETERY BELLOU

Το νεκροταφείο Μπέλλου ή Serban Voda, όπως είναι περισσότερο γνωστό, όπου ήταν η τελευταία κατοικία τού Απόστολου Αρσάκη.

 

Στα κτήματα τού Αρσάκη στο Παραϊπάνι-Αrsache-Vedea

 

Η κοινότητα που σήμερα ονομάζεται Βεντέα βρίσκεται στο ΝΔ άκρο τής επαρχίας Giurgiu (Γιούργεβο) κοντά στα σύνορα με τη Βουλγαρία, στην αριστερή όχθη του Δούναβη. Σήμερα έχει περίπου 3.000 κατοίκους. Το χωριό Παραϊπάνι αναφέρεται για πρώτη φορά στις πηγές το 1582. Το 1861 έγινε κοινότητα και το 1874 πήρε το όνομα τού Αρσάκη (Αrsache), ιδιοκτήτη των κτημάτων. Τo 1966 το καθεστώς τής Ρουμανίας, επειδή ήθελε να διαγράψει από τη μνήμη των κατοίκων το όνομα τού ευεργέτη, έδωσε στην κοινότητα το όνομα Vedea.

Το 1819 ο Αρσάκης αγόρασε από το μοναστήρι Ράδουλ Βόδα, μετόχι τής μονής Ιβήρων τού Αγίου Όρους, τρία κτήματα στην περιφέρεια τής Βλάσκας προς 55.000 γρόσια . Τα κτήματα αυτά ήταν το Παραϊπάνι, το Στανέστι και η Μπουτανιάσκα. Ο Αρσάκης τα νοίκιαζε σε κάποιους που τα καλλιεργούσαν και έτσι είχε πολύ μεγάλο εισόδημα. Σιγά-σιγά το χωριό ΠαραΊπάνι έγινε το ησυχαστήριό του και ο τόπος όπου αποσυρόταν για να ξεκουραστεί. Οι κάτοικοι τού χωριού που δούλευαν στα κτήματά του τον αγαπούσαν και πολλές φορές ζητούσαν τη βοήθειά του σε θέματα υγείας. Ο Αρσάκης αγάπησε την περιοχή, φρόντιζε τους κατοίκους που καλλιεργούσαν τα κτήματά του και μεριμνούσε για τη μόρφωσή τους.

 

Η θερινή οικία τού Αρσάκη στη Βεντέα

 

House 1945

Το σπίτι τού Αρσάκη στη Βεντέα από φωτογραφία του 1945

Το αρχοντικό του Αρσάκη κτίστηκε το 1820. Είναι ένα διώροφο εξοχικό αρχοντικό που βρισκόταν στο κέντρο ενός μεγάλου και περιποιημένου αγροκτήματος. Εκεί ο μεγάλος ευεργέτης, όταν αποσύρθηκε από την πολιτική, περνούσε τον περισσότερο χρόνο του διαβάζοντας και κάνοντας βόλτα στον κήπο, που ομολογουμένως ήταν ωραιότατος.Tο αρχοντικό είχε υπόγειο και δύο ορόφους και συνολικά δώδεκα δωμάτια, ένα από τα οποία ονομάσθηκε μετά τον θάνατο του Αρσάκη «τουρκικός θάλαμος», επειδή κατά τη διάρκεια τού πολέμου τής Ανεξαρτησίας, το 1877, ο διοικητής τού τουρκικού στρατού Osman Pasha κρατήθηκε εκεί για δύο ημέρες ως αιχμάλωτος πολέμου.

House 1996

Η είσοδος τής πρώην οικίας τού Αρσάκη, στην οποία στεγάζεται το Δημαρχείο, όταν την επισκέφτηκαν εκδρομείς από τα Αρσάκεια – Τοσίτσεια Σχολεία το 1996.

House now

Η είσοδος τής θερινής οικίας του Αρσάκη όπως είναι σήμερα. Στο κτήριο στεγάζεται πλέον το Δημαρχείο τής πόλεως.

Πίσω από το αρχοντικό βρισκόταν ένας αληθινός βοτανικός κήπος. Οι αρσακειάδες αδελφές Χρηστίδου, που επισκέφθηκαν τον Αρσάκη, μιλάνε για το σπίτι του αλλά και για τον κήπο με θαυμασμό. Η δημιουργία τού υπαίθριου πάρκου σε έκταση 5 εκταρίων, με εκατοντάδες δένδρα όλων των ειδών, ήταν έργο ενός Γερμανού που μετακάλεσε ο Αρσάκης και ο οποίος έμεινε πολύ χρόνο στο Παραϊπάνι για να ολοκληρώσει το έργο του. Ανάμεσα σε μεγάλα δένδρα, καστανιές, ακακίες κ.ά. φυτεύτηκαν θάμνοι και λουλούδια, γιασεμιά, νυχτολούλουδα, βιολέτες. Υπήρχε ακόμα θερμοκήπιο και μία δεξαμενή νερού για το πότισμα. Ακόμα και σήμερα, που στο αρχοντικό τού Αρσάκη στεγάζεται το Δημαρχείο τής πόλεως, ο κήπος που το περιβάλλει είναι μεγάλος.

House garden

Το πίσω μέρος τής οικίας τού Απόστολου Αρσάκη στη Βεντέα με τμήμα τού κήπου

 Παρόλα αυτά δεν συγκρίνεται με την εικόνα που είχε στο παρελθόν. Από περιγραφές γνωρίζουμε ότι υπήρχαν δύο μεγάλα σιντριβάνια, δύο αρτεσιανά και πολλά αγάλματα. Ο χρόνος που πέρασε αλλά και κλοπές άλλαξαν την εικόνα τού αρχοντικού και τού κήπου. Μπορούμε να πάρουμε μια ιδέα αν δούμε τα αγάλματα του Απόλλωνα και της Αρτέμιδας τα οποία αφαιρέθηκαν από τον κήπο και σήμερα κοσμούν δύο πλατείες τής γειτονικής πόλης Giurgiu (Γιούργεβο).

1066 feat

Το άγαλμα τού Απόλλωνα από τον κήπο τού Αρσάκη στολίζει σήμερα πλατεία τής γειτονικής πόλης Γκιούργκιου.

Artemis

Το άγαλμα τής Αρτέμιδας από τον κήπο τού Αρσάκη στολίζει σήμερα πλατεία τού Γκιούργκιου.

 

Ο ναός τού Αγίου Παντελεήμονα.

 

RO GR Vedea St Panteleimon church 01[1]

Ο ναός τού Αγίου Παντελεήμονα στο χωριό Βεντέα που κτίστηκε από τον Απόστολο Αρσάκη.

 imagesFZZ9E2W2

Όψη τού ναού τού Αγίου Παντελεήμονα στη Βεντέα

Ο θάνατος τού γιου του Γεώργιου και τής αγαπημένης του, το 1835 στη Βιένη, συγκλόνισε τον Αρσάκη και είναι ζήτημα αν μπόρεσε ποτέ να τον ξεπεράσει. Το 1835 αποφάσισε να οικοδομήσει έναν ναό στο Παραϊπάνι για να εκκλησιάζονται οι χωρικοί που φρόντιζαν τα κτήματά του μαζί με τις οικογένειές τους.

Pantelimon !

Η είσοδος τού ναού τού Αγίου Παντελεήμονα το 1996 όταν τον επισκέφτηκαν μαθητές και καθηγητές των Αρσακείων και Τοσιτσείων Σχολείων.

EL.PANTELEMON

Η μαρμάρινη επιγραφή πάνω από την είσοδο τού ναού

Η ανέγερση τού ναού, που έχει και ένα διώροφο καμπαναριό ,κράτησε 10 χρόνια (1835-1845). Οι πρώτες αγιογραφίες ήταν τού «Georghe Zugravul». Από την αγιογράφηση αυτή σώζεται σήμερα μία εικόνα και 4 εικονίδια διαστάσεων 0,78x0,55 στο τέμπλο. Όμως λίγο πριν από τον θάνατό του ο Αρσάκης ανέθεσε στον γνωστό Ρουμάνο ζωγράφο και αγιογράφο Gheorghe Tattarescu.την εκ νέου αγιογράφηση τού ναού. Το τέμπλο του ναού αποτελείται από ξύλινες εικόνες τοποθετημένες σε ξύλινο πλαίσιο ζωγραφισμένο με χρυσό χαλκό.

IMG 0327.JPGvedea

Το εσωτερικό τού ναού τού Αγίου Παντελεήμονα

PRIEST

 

Ο ιερέας του ναού Horia Vamos τελεί την Θεία Λειτουργία

Ο ναός τού Αγίου Παντελεήμονα είναι αφιερωμένος στη μνήμη του γιου τού Αρσάκη Γεωργίου, γι’ αυτό και στον τοίχο των κτητόρων στον έναν από τους δύο πίνακες εικονίζεται ο γιος του Αρσάκη Γεώργιος με την κοπέλα μαζί με την οποία αυτοκτόνησαν. Πίσω τους διακρίνεται ένας άγγελος. Στον δεύτερο πίνακα εικονίζεται ο Απόστολος Αρσάκης με τον άγγελο τής παρηγοριάς. Σ στον πίνακα το χέρι τού Αρσάκη είναι προτεταμένο και δείχνει τον διπλανό πίνακα, ο οποίος απεικονίζει τον Γεώργιο με την αγαπημένη του, σαν να τους δίνει την ευχή του.

G.ARSAKIS

Ο Γεώργιος Αρσάκης και η αγαπημένη του, με τη μορφή τού αγγέλου μεταξύ τους, από τον τοίχο των κτητόρων τής εκκλησίας

arsakis ANGEL

Ο Απόστολος Αρσάκης με τον άγγελο της παρηγοριάς από τον τοίχο των κτητόρων τής εκκλησίας

Πάνω από την είσοδο τού ναού βρίσκεται στα Ελληνικά η μαρμάρινη επιγραφή «Απόστολος Αρσάκης Ιατρός εν έτει 1845 τον Ναόν εκ Θεμελίων Ανήγειρεν εις Μνημόσυνον του Υιού αυτού Γεωργίου Αποθανόντος εν Βιένῃ τη 24 Ιανουαρίου 1834». Μέσα στον ναό σώζονται πολλά αντικείμενα μεγάλης καλλιτεχνικής αξίας, όπως ένα ασημένιο δισκοπότηρο διακοσμημένο με άνθη. Ο ναός λειτουργεί μέχρι σήμερα και τον έχουν επισκεφθεί επανειλημμένα καθηγητές και μαθητές τού Αρσακείου. Οι ιερείς έχουν φροντίσει ιδιαίτερα τον ναό. Τον 20ό αιώνα τοποθετήθηκε το ψηφιδωτό πάτωμα και ενισχύθηκε η εκκλησία με τούβλο και βασάλτη. Το 1935 ενισχύθηκε με οπλισμένο σκυρόδεμα.

diskopotiro stayros

Το δισκοπότηρο και ο Σταυρός ασημένια δώρα του Αρσάκη προς το ναό

CYRIl PANTELEIMON

Επιγραφή από τον ναό, στο κυριλλικό αλφάβητο, όπου αναφέρονται τα ονόματα των ευεργετών. Μεταξύ αυτών και των θυγατέρων τού Αρσάκη Ελένης και Ολυμπίας και του συζύγου της Ι. Λαχοβάρη.

 

Το σχολείο τού χωριού

 

Ο Απόστολος Αρσάκης ήταν μαθητής τού Νεόφυτου Δούκα. Ποτέ του δεν υποβάθμισε την σπουδαιότητα τής εκπαίδευσης και τις ευνοϊκές συνέπειες που αυτή θα είχε στους νέους ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο ότι η μεγαλύτερη του προσφορά στην πατρίδα του, την Ελλάδα, ήταν να ενισχύσει έναν εκπαιδευτικό οργανισμό. Δεν ήταν λοιπόν δυνατόν ένας τέτοιος άνθρωπος να μην προνοήσει για την εκπαίδευση των παιδιών των ανθρώπων που δούλευαν στα κτήματά του.

Arsaki's School

Τo κτήριο που έκτισε ο Αρσάκης στη Βεντέα για να στεγάσει το σχολείο τής κοινότητας.

IMG 0340

Η επιγραφή, στη ρουμανική γλώσσα, στο κτήριο τού σχολείου τής Βεντέας, όπου αναγράφεται ότι το έκτισε ο Απόστολος Αρσάκης.

Έτσι το 1870 αποφάσισε να κτίσει το πρώτο σχολείο για τα παιδιά τής κοινότητας. Το κτήριο βρίσκεται στο κέντρο τού χωριού και δίπλα στην εκκλησία. Στην αρχή το σχολείο είχε δύο αίθουσες διδασκαλίας και 4 δωμάτια για το προσωπικό. Πολύ αργότερα, μετά τον θάνατο τού Αρσάκη, προστέθηκαν και άλλες 2 αίθουσες. Σήμερα στο κτήριο στεγάζεται το νηπιαγωγείο τής κοινότητας. Στον εξωτερικό τοίχο του υπάρχει επιγραφή που αναγράφει το όνομα τού κτήτορα.

IMG 0388

Το νέο σχολείο στη Βεντέα, που πήρε το όνομα «Apostol Arsache» προς τιμήν τού ανθρώπου που έκτισε το πρώτο σχολείο στην κοινότητα.

Pupils 0f Arsaki Scool

Μαθητές τού σχολείου «Apostol Arsache» στη Βεντέα

Σήμερα επειδή ο αριθμός των μαθητών έχει αυξηθεί κτίστηκε νέο σχολείο δίπλα στο αρχοντικό τού Αρσάκη, η Γενική Σχολή με τάξεις των βαθμίδων Ι-VIII. Το σχολείο το 1999 πήρε το όνομα Αpostol Arsache. Με τον τρόπο αυτό η κοινότητα απέτισε φόρο τιμής σ’ αυτόν που έκτισε το πρώτο σχολείο στην περιοχή.

 

Το παλαιό Δημαρχείο

 

Το 1845 ο Αρσάκης έκτισε το Δημαρχείο της κοινότητας σε οικόπεδο δίπλα σχεδόν στο αρχοντικό του. Πρόκειται για ένα ωραίο κτήριο, που αργότερα στέγασε το ταχυδρομείο της περιοχής, και διατηρείται μέχρι σήμερα.

dimarxio post

Το κτήριο τού παλαιού Δημαρχείου όπου σήμερα στεγάζεται το ταχυδρομείο.

Το πέρασμα τού Αρσάκη από τη Ρουμανία δεν ξεχάστηκε. Πώς θα μπορούσε άλλωστε. Υπάρχουν κάποιες προσωπικότητες που με τη διορατικότητα και την ευφυΐα τους ξεπερνούν τον χρόνο και ζουν στη μνήμη των ανθρώπων μέσα από το έργο και την προσφορά τους . Μια τέτοια μορφή ήταν και ο Απόστολος Αρσάκης. Κατόρθωσε να αφήσει πίσω του μια ιστορική πραγματικότητα, την ένωση των 2 ηγεμονιών, αλλά και ανθρώπους που τον ευγνωμονούν γιατί τους χάρισε το πιο μεγάλο δώρο, την παιδεία. Στις προσωπικότητες αυτές ταιριάζουν απόλυτα οι στίχοι του Ανδρέα Κάλβου

«Αλλ’ ότε πλησιάσει  την γην οπού σάς έχει,
Θέλει αλλάξειν τον δρόμον του, ο Χρόνος,
το θαυμάσιον  χώμα, σεβάζων.»

 

 Παναγιώτα Ατσαβέ

Φιλόλογος - Ιστορικός