ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΑΥΡΙΟΥ ΑΝΔΡΟΥ

Οι σχέσεις τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας με την Άνδρο και ιδιαίτερα με τη Μονή Ζωοδόχου Πηγής που βρίσκεται στο Γαύριο χρονολογούνται από το 1842, όταν αγοράσθηκε από τη Μονή το οικόπεδο στην οδό Πανεπιστημίου όπου κτίστηκε το Αρσάκειο Μέγαρο.
monh-shmera

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής στην Άνδρο βρίσκεται ανάμεσα στο Γαύριο και το Μπατσί. Λειτουργούσε στο νησί από τον 14ο αιώνα αν και μνημονεύεται ως προσκύνημα πολύ παλαιότερα. Κατά τη διάρκεια τής Επανάστασης οχυρώθηκε από τον μοναχό Ιωαννίκο, ο οποίος ήταν Φιλικός. Από αυτήν είχε αγοράσει η ΦΕ το οικόπεδο για να κτίσει το πρώτο ιδιόκτητο Σχολείο της και από αυτήν είχε ενοικιάσει το οίκημα όπου στέγασε το «εν Δήμοις σχολείο» της στο Γαύριο.

΄Ετσι το 1867 η ΦΕ αποφασίζει να ιδρύσει σχολείο σε ενοικιασμένο κτήριο που ανήκε στη Μονή Ζωοδόχου Πηγής της Άνδρου.Το σχολείο έκλεισε τον επόμενο χρόνο λόγω του μικρού αριθμού των μαθητριών αλλά και των δυσκολιών που παρουσίαζε η εποπτεία του, αφού η ακτοπλοϊκή συγκοινωνία με το νησί ήταν πολύ σπάνια και δύσκολη. 

gavrio


Το λιμάνι του Γαυρίου στην Άνδρο.  ArthourTower, Εικόνες από την Άνδρο του 1840, Καϊρειος Βιβλιοθήκη Άνδρου..


ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΑΒΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΗΣ ΜΑΝΗΣ                    

Η Αβία είναι ένα παραλιακό χωριό στον Μεσσηνιακό κόλπο, σε απόσταση 10 χιλιομέτρων από την Καλαμάτα, κτισμένο στη θέση που βρισκόταν στην αρχαιότητα η Ομηρική πόλη Ίρη. Εκεί το 1874 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ίδρυσε σχολείο το 1874 με δασκάλα την Θεανώ Χορμόβα. Το σχολείο αυτό λειτούργησε μόνο ένα χρόνο και μετά έκλεισε κυρίως λόγω ελλείψεως μαθητριών. Αν λάβει κανείς υπόψη ότι η ΦΕ για να ιδρύσει σχολεία εκτός Αθηνών ερχόταν πρώτα σε επαφή με τις τοπικές αρχές και απαραίτητα υπήρχε αίτημα από κάποιον παράγοντα τής περιοχής, εντυπωσιάζει το γεγονός ότι εζητήθη η δημιουργία σχολείου για τη μόρφωση των κοριτσιών ακόμα και σε ένα μακρινό χωριό τῆς Πελοποννήσου.
  

avia-1
Άποψη της Αβίας Μάνης όπως είναι σήμερα.


ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΣΤΥΡΩΝ ΕΥΒΟΙΑΣ 

Το 1885 ιδρύθηκε σχολείο στα Στύρα Ευβοίας. Το σχολείο λειτούργησε μέχρι το 1892 . Δυστυχώς έκλεισε κι αυτό για τους ίδιους ακριβώς λόγους  με τα υπόλοιπα Αρσάκεια σχολεία, αφού οι δασκάλες που προσπάθησαν να διδάξουν εκεί αντιμετώπισαν την καχυποψία και πολλές φορές τις αντιδράσεις των κατοίκων. 

styra
Άποψη των Στύρων Ευβοίας σήμερα.

ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

Σε μία εποχή που το κράτος δεν ιδρύει κανένα σχολείο το οποίο να προσφέρει ανώτερη και επαγγελματική εκπαίδευση στις γυναίκες, η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, λίγο πριν συμπληρώσει την πρώτη πεντηκονταετία του βίου της, προχώρησε στην ίδρυση και συντήρηση Παρθεναγωγείων όχι μόνο στην πρωτεύουσα αλλά και σε άλλα κομβικά σημεία τής χώρας. Το ΔΣ της Εταιρείας ήταν αποφασισμένο να έχει παρουσία σε όλες τις μεγάλες ιστορικές στιγμές του έθνους προσφέροντας, ακόμα και χωρίς κέρδος, μόρφωση στις Ελληνίδες.

kerkyra-limani-epoxh-idryshs-arsakeiou

Το λιμάνι τής Κέρκυρας όπως ήταν το 1924

Στις 21 Μαΐου του 1864 υπογράφτηκε συνθήκη μεταξύ των τριών Δυνάμεων ,Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας, με την οποία τα Επτάνησα πέρασαν οριστικά στην Ελληνική κυριαρχία. Τα Επτάνησα, μια ελληνική περιοχή που δεν είχε βιώσει την τουρκική κυριαρχία αλλά είχε βαθύτατη Δυτική επίδραση χρειαζόταν ελληνική παιδεία . Έτσι, σε αντίθεση  προς τα άλλα Αρσάκεια σχολεία εκτός Αθηνών, η ΦΕ αποφάσισε να ιδρύσει εκεί πλήρες σχολείο με Παρθεναγωγείο από το οποίο θα αποφοιτούσαν δασκάλες. Για τη δημιουργία των σχολείων αυτών το Αρσάκειο συνεργαζόταν με τους Δήμους κάθε περιοχής οι οποίοι αναλάμβαναν την υποχρέωση να παραχωρήσουν κτήριο στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και εκείνη με τη σειρά της επέλεγε και πλήρωνε τους εκπαιδευτικούς και το βοηθητικό προσωπικό, εφοδίαζε το σχολείο με εποπτικά μέσα και είχε την εποπτεία του. 

Το Αρσάκειο Κερκύρας ήταν το πρώτο πλήρες Σχολείο που δημιούργησε η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία εκτός Αθηνών.  Μετά την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα το 1864, το ΔΣ σκέφθηκε να ιδρύσει σχολείο στα Επτάνησα , όπου θα μπορούσαν να σπουδάσουν οι νεαρές κοπέλες όχι μόνο των Επτανήσων αλλά και τής γειτονικής Ηπείρου. Παρά το γεγονός ότι η Κεφαλονιά είχε επανειλημμένως ζητήσει την ίδρυση Αρσακείου εκεί, η Εταιρεία προτίμησε την Κέρκυρα λόγω της γεωγραφικής της θέσης που εξυπηρετούσε καλύτερα τον δεύτερο στόχο. Έτσι το 1866 ιδρύθηκε το Αρσάκειο Κερκύρας.

ars-kerkyra-shmera-1

Η εσωτερική αυλή τού Σχολείου όπως είναι σήμερα. Το κτήριο τού Αρσακείου βρίσκεται στην παραδοσιακή παλιά πόλη τής Κέρκυρας, στην περιοχή τού Αγίου Αντωνίου. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο υπέστη μεγάλες ζημιές από τον βομβαρδισμό. Όπως και ολόκληρος ο οικισμός είναι διατηρητέο μνημείο και σήμερα στεγάζει δημοτικό σχολείο .

Στην πόλη τής Κέρκυρας ενοικιάστηκε κτήριο έναντι 130 δρχ το μήνα. Η Ελληνική κυβέρνηση προσέφερε στη ΦΕ εφάπαξ ενίσχυση 10.000 δρχ. Την οργάνωση του σχολείου ανέλαβε η Καλλιόπη Πετροκοκκίνου η οποία εργάστηκε με πολύ ζήλο. Σε διάστημα μόλις δύο μηνών οργάνωσε ένα πλήρες Παρθεναγωγείο. Τη διεύθυνσή του αργότερα ανέλαβε η Μαυρέττα Κίτσου, του Νηπιαγωγείου ανέλαβε η Χρυσάνθη Πρέβελη και του Αλληλοδιδακτικού η Κλεοπάτρα Μιχαλοπούλου. Τα επόμενα χρόνια τη Διεύθυνση ανέλαβαν η Βασιλική Τσίμα, η Αγγελική Μαυρέα –Βασιλακοπούλου, το 1917 η Ελένη Βαρουξάκη , το 1924 η Ελένη Σταμπόγλη και τέλος ο Ανδρέας Ραυτόπουλος.

apofoites-kerkyras-1913a


Απόφοιτες τού Αρσακείου Κερκύρας το 1913. Πρόκειται για την παλαιότερη φωτογραφία αποφοίτων τού Αρσακείου Κερκύρας στο αρχείο τής ΦΕ. Ακολουθεί το παραδοσιακό στήσιμο που συναντούμε σε όλες τις φωτογραφίες τού Αρσακείου Κερκύρας.

Το κτήριο στο οποίο στεγάσθηκε το σχολείο ευρίσκεται στην Παλαιά Πόλη, στην οδό Νικηφόρου Θεοτόκη 97, δίπλα στον Καθολικό Ναό του Αγίου Φραγκίσκου, στην περιοχή του Αγ. Αντωνίου. Το 1882 επισκευάσθηκε με χρήματα από το κληροδότημα της Αγγελικής Μόστρα. Το κτήριο όπως και όλα της Παλαιάς Πόλης είναι διατηρητέο και σήμερα στεγάζει το 5ο Δημοτικό Σχολείο της Κέρκυρας.
apokomma ars kerk002a

Απόφοιτες τού Αρσακείου Κερκύρας το σχολικό έτος 1933-1934. Στην πρώτη σειρά από αριστερά διακρίνονται οι μαθήτριες Περούλη, Λόλα Μπούζη, Ρικάκη-Βούλγαρη Λένα, ο σκύλος τής Διευθύντριας, Μανδηλά Ελένη, Τρέντα Μαρία, Δήμα Έλλη, Πολίτη Ειρήνη. Στη δεύτερη σειρά οι καθηγητές Πουλημένος Δ., Ραυτόπουλος Ανδρ., Κομιανού Ευτυχία, Καραβανά Σ., Σταμπόγλη Ελένη (Διευθύντρια), Νικοκάβουρα Αγάθη, Σούκα Ρουμπίνη, Περίδης Γεώργιος, Ρομποτής Γεράσιμος. Στην τρίτη σειρά από αριστερά Κάπου-Μπούα Ειρήνη, Αναγνώστη-Μάτιτου Νίτσα, Μουμούρ Αρήτη, Ζάππα Σταυρούλα, Βλάχου Αικατερίνη, Σαχλίκη Αμαλία, Καβαδία Ελένη, ο επιστάτης κ. Αντώνης. Στην τέταρτη σειρά Ρίγγα Μαρία, Ρίζου Θεανώ, Δούη-Ρέβελη Ειρήνη, Κασταμονίτη-Κωνσταντουλάκη Μαρία, Καρατζά-Κουρή Σοφία, Γεράρδη Αλίκη, Βλάχου Αναστασία, Μοναστηριώτη Άννα, Σπίγκου-Κάντα Ειρήνη.

Όπως αναφέρει ο Ε. Ασώπιος[1] «ὁ τόπος ἐδέχθη τό καθίδρυμα τοῦτον μέ τοιοῦτον ζῆλον καί ἐνθουσιασμόν, ὣστε προοιωνίζεται μέλλον ἀξιολογώτατον». Σύμφωνα με τον κανονισμό του 1870 «Τό ἐν Κερκὐρᾳ Παρθεναγωγεῖον» περιελάμβανε α) Προκαταρκτικό Σχολείο, β) Ελληνικό Σχολείο, γ) Νηπιαγωγείο και δ) Διδασκαλείο. Το 1930 δημιουργήθηκε εκεί και Γυμνάσιο το οποίο διηύθυνε η Αγάθη Νικοκάβουρα, μία εξέχουσα μορφή των Γραμμάτων στην Κέρκυρα. Το Παρθεναγωγείο τής Κέρκυρας αναγνωρίστηκε από το Υπουργείο Παιδείας με το Διάταγμα της 24ης Απριλίου 1881, ως Διδασκαλείο του Κράτους, ισότιμο με το Διδασκαλείο της Αθήνας. Το 1871 φοιτούσαν σε αυτό 211 μαθήτριες και ο αριθμός τους αυξανόταν κάθε χρόνο αφού σπούδαζαν εκεί και υπότροφοι μαθήτριες από τα γειτονικά νησιά, την Ήπειρο, την Μικρά Ασία (μετά το 1922) και άλλες περιοχές της χώρας. Λόγω της ιδιαιτερότητας της περιοχής στο σχολείο εκτός προγράμματος διδασκόταν και η Ιταλική Γλώσσα.

apofoitoi-1933-a

Τελειόφοιτες του 1933. Στη δεύτερη σειρά οι εκπαιδευτικοί Δ . Πουλημένος (θεολόγος), Πανόπουλος (παιδαγωγός), Ευ. Κομμανού (Γυμνάστρια), η καθηγήτρια των Γαλλικών που οι μαθήτριες φώναζαν “Jusquela”, Eλ. Σταμπόγλη (διευθύντρια), Αγ. Νικοκάβουρα (φιλόλογος), η κ. Σούκα (επιμελήτρια), ο κ. Περίδης (Φυσικός) και  ο κ. Ρομποτής (μαθηματικός).

Πρόεδροι της Διοικούσας Επιτροπής του Αρσακείου Κερκύρας διετέλεσαν οι Σπ. Βεντουράς, Αντ. Κασταμονίτης, Σπ. Γερακάρης, Ν. Μαρκέτος, Κ. Παλατιανός και Ν. Καλοσγούρος. Η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία εμπλούτισε το σχολείο με όργανα για τη διδασκαλίας της Φυσικής και της Χημείας και Σουηδικής Γυμναστικής. Πολλοί αξιόλογοι  εκπαιδευτικοί  δίδαξαν σ΄αυτό όπως ο Ν. Λούβαρης, ο Μ. Σακελλαρόπουλος, ο  Γερ. Ρομποτής,  ένας από τους σημαντικότερους μουσικοπαιδαγωγούς της Κερκυρας, ο Κάρολος ντε λα Παλούδ,  Ελβετοκερκυραίος γυμναστής και καθηγητής Φυσικής Αγωγής, και η γνωστή συγγραφέας Κατίνα Παπά, η οποία ήταν και απόφοιτος του σχολείου. Από το Αρσάκειο Κερκύρας αποφοίτησε και η ζωγράφος Μαρία Δεσύλα- Λαβράνου η οποία μάλιστα διαπίστωσε το ταλέντο της στη Ζωγραφική όταν βραβεύτηκε σε σχετικό  διαγωνισμό  που είχε διοργανώσει το σχολείο της. 
gymnastikes-epideikseis-spianada-1

Γυμναστικές επιδείξεις τού Αρσακείου Κερκύρας στη Σπιανάδα. Οι μαθήτριες φορούσαν ομοιόμορφη λευκή στολή. Τη μπλε διακόσμηση στον ποδόγυρο και στη μέση είχαν κεντήσει οι ίδιες οι μαθήτριες.

Το Αρσάκειο Κερκύρας σταμάτησε να δέχεται νέες εγγραφές το 1934 αλλά συνέχισε να λειτουργεί μέχρι την αποφοίτηση και των τελευταίων μαθητριών του. Το 1937, βάσει νόμου, το κράτος κατάργησε τα Διδασκαλεία και ίδρυσε τις Παιδαγωγικές Ακαδημίες. Τα τελευταία χρόνια παρουσίαζε μεγάλο οικονομικό έλλειμμα , αλλά η ΦΕ συνέχισε να το χρηματοδοτεί για λόγους εθνικούς.

 arsakeiades-1927-ekdromh-1

Τρεις Αρσακειάδες τελειόφοιτες τού 1927 κατά τη διάρκεια εκδρομής στο Μον Ρεπό.
leukwma-ma8htrias-kekryra

Η ανταλλαγή λευκωμάτων συνηθιζόταν μεταξύ των νεαρών μαθητριών, οι οποίες καλούνταν να απαντήσουν σε ερωτήσεις τύπου «Τι εστίν έρως», «Ποια είναι η μεγαλύτερή σου επιθυμία» κ.ά. Το λεύκωμα ανήκε στη σπουδάστρια τού Αρσακείου Διδασκαλείου Όλγα Νικολαΐδου, που φοίτησε στο Αρσάκειο Κέρκυρας το διάστημα 1924-1929.

mis8oi-proswpikou-1

Απόδειξη από την αποστολή τής μισθοδοσίας τού προσωπικού τού Αρσακείου Κερκύρας

 

 

ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ

Η πόλη της Λάρισας, στο άκρο τού βασιλείου, αποτελούσε το επίκεντρο τού οικονομικού συγκοινωνιακού και πολιτικού ενδιαφέροντος στις αρχές του 20ού αιώνα. Η περιοχή παρουσίαζε επί πλέον πληθυσμιακή αύξηση και οικονομική δραστηριότητα.
larisa-arxes-20ou-1 

 

Η πόλη τής Λάρισας στις αρχές τού 20ού αιώνα. Η εικόνα δεν θυμίζει σε τίποτα τις σημερινές πλατείες τής πόλης, οι οποίες περιβάλλονται από υψηλά κτήρια.


Το αίτημα για τη δημιουργίας «Αρσακείου» στην πόλη είχε διατυπωθεί πολύ παλαιότερα από τον Δήμο Λαρίσης «διά τήν προσγενησομένην εἰς τόν τόπον ὠφέλειαν ἐκ τῆς συστάσεως αὐτοῦ» . Για διάφορους λόγους δεν ευοδώθηκε η προσπάθεια. Το αίτημα επανήλθε το 1902 ,όταν ο Δήμαρχος Λαρίσης απέστειλε στο ΔΣ της ΦΕ ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου της πόλεως εγκεκριμένο από τον Νομάρχη, με το οποίο εκφράζεται η ευχή να συσταθεί Αρσάκειο Παρθεναγωγείο στη Λάρισα. Το ψήφισμα διαβάστηκε στη συνεδρίαση του ΔΣ της ΦΕ της 10ης Ιουλίου 1902 .
syllogos-karh-ars-lar

Οι απόφοιτες τού Αρσακείου Λάρισας το 1925

Η θέση της πόλεως, στα βόρεια τότε σύνορα τού Ελληνικού κράτους έκανε τον Πρόεδρο της ΦΕ Κωνσταντίνο Καραπάνου να εισηγηθεί τήν ίδρυση σχολείου στη Λάρισα γιατί θα υπήρχε μεγάλη εθνική ωφέλεια, λόγω τής θέσης τής πόλης στα σύνορα με την όμορη τουρκοκρατούμενη επικράτεια,τονίζοντας ότι το εγχείρημα αυτό δεν θα ζημίωνε την Εταιρεία. Την εποπτεία τού σχολείου θα είχε εφορευτική επιτροπή αποτελούμενη από τον Μητροπολίτη Λάρισας, τον Νομάρχη και τον Δήμαρχο. Η συμφωνία της ΦΕ με τον Δήμο προέβλεπε την ετήσια επιχορήγηση του σχολείου από το Δήμο με το ποσό των 7000 δρχ, θα αναλάμβανε τα έξοδα πρώτης εγκατάστασης και αναγνώριζε στη ΦΕ το δικαίωμα να κλείσει το σχολείο αν ο Δήμος αθετήσει τις υποσχέσεις του. Έτσι, το ΔΣ της ΦΕ ενέκρινε στις 14 Αυγουστου του 1902 την ίδρυση του σχολείου και ανέθεσε στην  Αγγελική Βασιλακοπούλου-Μαυρέα να μεταβεί στη Λάρισα και να οργανώσει το σχολείο.

ma8hma-gewgrafias-1

Κατασκευή ανάγλυφων χαρτών γεωγραφίας από μαθήτριες τής Ε΄ τάξης τού Αρσακείου Λάρισας. Σε μα εποχή που τα ταξίδια ήταν για τα περισσότερα παιδιά άπιαστο όνειρο, η διδασκαλία τής Γεωγραφίας θεωρείτο ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα .Η διάταξη των θρανίων στην αίθουσα δεν είναι η παραδοσιακή. Στους τοίχους βλέπουμε έργα των μαθητριών και φυσικά την εικόνα τού Χριστού.



 Τον Σεπτέμβριο του 1902 λοιπόν, λειτούργησε το Αρσάκειο Λαρίσης , το οποίο περιελάμβανε  Διδασκαλείο, Πρότυπο Δημοτικό και Νηπιαγωγείο. Μετά την αποχώρηση της Αγγελικής Βασιλακοπούλου ορίστηκε αρχικά η Χριστίνα Δεσύλα την οποία διαδέχθηκε το 1903 η Ελπινίκη Καρακούση, μία πολύ μορφωμένη δασκάλα με σπουδές στη Γερμανία. Μόλις ανέλαβε τη διεύθυνση το ίδρυμα εξοπλίστηκε με τα απαραίτητα όργανα διδασκαλίας της Φυσικής, πίνακες και όργανα για το Νηπιαγωγείο και αρμόνιο για τη διδασκαλία τής Μουσικής. Η τοπική εφημερίδα «Όλυμπος» έγραφε: «Το Ἳδρυμα τοῦτο σύν τῷ χρόνῳ θέλει ἒσθε σπουδαῖος παράγων οὐχί μόνον τῆς Θεσσαλίας ἀλλά και πέραν τῶν συνόρων θέλει ἀναπτερώσει τάς ελπίδας πολλῶν Ἑλληνίδων προς τελειοτέραν ἐκπαίδευσιν.»

ma8hmatika-1
 
Μάθημα Αριθμητικής στο Αρσάκειο Λάρισας. Το μάθημα που διδάσκεται στην Γ΄ τάξη τού δημοτικού είναι η πρόσθεση όπως φαίνεται στον πίνακα. Από τις 9 μαθήτριες οι 8 φορούν λευκό φιόγκο και μία έχει κοτσίδες. Φορούν ποδιές μπλε με λευκό στρογγυλό γιακά. Πρωτοποριακή είναι η διάταξη των θρανίων στην αίθουσα. Οι τοίχοι τής αίθουσας διακοσμούνται από χάρτες.



Το σχολείο στεγάστηκε αρχικά σε κτήριο που βρισκόταν στη συμβολή των οδών Ιάσονος και Ηπείρου, ενώ μετεφέρθη αργότερα σε μεγαλύτερο κτήριο στην γωνία των οδών Βασιλέως Παύλου και Ασκληπιού. Δίδασκε σ΄ αυτό ο Διευθυντής του Διδασκαλείου Αρρένων Α. Σακελλαρίου (Ιστορία, Γεωγραφία, Οικιακη παιδαγωγική και Υγιεινή), ο Διευθυντής του Γυμνασίου Λάρισας Γ. Ζηκίδης (Ελληνικά) και οι καθηγητές Δελένδας (Θρησκευτικά) και Μ. Αναγνώστου (φυσικομαθηματικά). Στο Δημοτικό δίδασκαν οι Λαρισαίες δασκάλες Β. Πιπινοπούλου και Β. Χαραλάμπους.

gewmetria-1

Μάθημα Γεωμετρίας στο Αρσάκειο Λάρισας, στο ύπαιθρο. Ο πρωτότυπος αυτός τρόπος  διδασκαλίας διευκόλυνε τις μαθήτριες να διακρίνουν ευκολότερα τα σχήματα καθώς και τα σημεία εκτός επιπέδου για το μάθημα τής Στερεομετρίας.

 Το 1906 την Διεύθυνση ανέλαβε η Αικατερίνη Βαρουξάκη.  «Ἀπό τῶν πρώτων ὡρῶν τῆς ἐν τῷ Ἀρσακείῳ άναλήψεως τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ἡ Δεσποινίς Βαρουξάκη, διά τῆς πραγματικῆς μορφώσεώς της, τῆς εὐγένείας τοῦ χαρακτῆρος , τῆς προσήνειας τῶν τρόπων της ἐφείλκυσεν ἀμέριστον μέν τήν ὑπόληψιν καί τήν ἐκτίμησιν πάσης τῆς παρ’ἡμῖν κοινωνίας, εἰληκρινή δε τήν ἀγάπην τῶν ἐν τῷ σχολείῳ ἐκπαιδευομένων κορασίων.» γράφει η τοπική εφημερίδα «Σάλπιγξ». Κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-1913 το σχολείο έκλεισε και η Αικατερίνη Βαρουξάκη πήγε στο Βόλο όπου και οργάνωσε το Νοσοκομείο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Το 1914 άρχισε να λειτουργεί στην Λάρισα και Αστικό Αρσάκειο σχολείο.

nosokomeio-1

Η Διευθύντρια τού Αρσακείου Λάρισας Αικ. Βαρουξάκη κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων είχε οργανώσει νοσοκομείο για να νοσηλεύει τραυματίες στο κτήριο τού Σχολείου που είχε επιταχθεί.


Λόγω της γεωγραφικής θέσης της πόλεως, στο κέντρο του εύφορου Θεσσαλικού κάμπου, το ΔΣ  της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας θεώρησε σημαντικό οι απόφοιτες δασκάλες, οι οποίες θα δίδασκαν στις γύρω περιοχές να έχουν γνώσεις γεωπονικής, γι αυτό και ανέθεσε το μάθημα της Γεωπονίας σε καθηγητή της Αβερωφείου Γεωπονικής Σχολής. Τα χρόνια που ακολούθησαν δεν έλειψαν τα λειτουργικά προβλήματα και οι διαφωνίες μεταξύ του Δήμου και της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας, κυρίως όταν ο Δήμος απαιτούσε να δημιουργηθεί Οικοτροφείο ενώ η ΦΕ δεν ήθελε. Η Ελ. Βαρουξάκη παρέμεινε στη Διεύθυνση του σχολείου 10 χρόνια. Μετά τη διαδέχτηκαν ο Χρ. Οικονόμου, Μιχ. Παπαμαύρος, Παν. Αντωνόπουλος, Άννα Γιαννοπούλου, Δημ. Γαρδίκας και Ειρ. Χρυσοχόου...
istoria-dramatopoihsh-1

Μαθήτριες τού Αρσακείου Λάρισας Δημοτικού δραματοποιούν και παρουσιάζουν σκηνές από το μάθημα τής Ιστορίας, κάνοντάς περισσότερο βιωματικό και ενδιαφέρον .Υποτυπώδης αλλά ενδιαφέρουσα είναι η μεταμφίεσή τους. Φορούν αυτοσχέδιες περικεφαλαίες και κρατούν ακόντια.

koniklotrofia-1

Μάθημα Ζωοτεχνίας στη Γεωργική Σχολή τής Λάρισας για τις μαθήτριες τής Δ΄ τάξης τού Αρσακείου Δημοτικού. Στο Αρσάκειο Λάρισας δινόταν μεγάλη έμφαση στο μάθημα τής Ζωοτεχνίας αλλά και σε μαθήματα που είχαν σχέση με τη γεωργία, λόγω της θέσης τού Σχολείου στο κέντρο τού θεσσαλικού κάμπου.


Σε Λαρισινή Εφημερίδα της Κυριακής 3 Ιουλίου 1983 γράφει ο δημοσιογράφος Κώστας Περραιβός «Για τους νεώτερους σημειώνω ότι το Αρσάκειο στεγαζόταν σε τρία κτήρια από τα οποία τα δύο διώροφα και ένα ισόγειο. Διέθετε επί πλέον και ένα μεγάλο υπόστεγο και αυλή για γυμναστική Το κτηριακό αυτό συγκρότημα βρισκόταν εκεί όπου σήμερα είναι το ΙΚΑ [2] και αποτελούσε ιδιοκτησία της οικογενείας Οικονόμου. Το Αρσάκειο Λάρισας λειτούργησε από το 1903 έως το 1937. Προτιμήθηκε η Λάρισα γιατί τότε ήταν παραμεθόριος πόλη και σκοπός των Αρσακείων ήταν να σπουδάζουν Δασκάλες κορίτσια που προέρχονταν από την τουρκοκρατούμενη Μακεδονία και όταν τέλειωναν γύριζαν στον τόπο τους και εκτελούσαν εθνική αποστολή διδάσκοντας στα Μακεδονόπουλα τη γλώσσα των προγόνων τους, την ιστορία των Ελλήνων και τόνωναν το εθνικό φρόνημα των κατοίκων. Ήταν πραγματικά εθναποστολική η παρουσία τους ανάμεσα στους σκλαβωμένους Μακεδόνες, γι αυτό οι Βούλγαροι που αντελήφθησαν το ρόλο τους στράφηκαν με μανία εναντίον τους γιατί στέκονταν εμπόδιο στην προσπάθεια αφελληνισμού του Μακεδονικού πληθυσμού.

E041-1

Μάθημα Πραγματογνωσίας σε ξυλουργείο τής Λάρισας. Το μάθημα διδασκόταν στη Β΄ τάξη τού Προτύπου Αρσακείου Δημοτικού Λάρισας και βοηθούσε τα παιδιά να γνωρίσουν τα επαγγέλματα και τις δραστηριότητες των ανθρώπων τής κοινωνίας στην οποία θα ζούσαν.



E039-1
 

Το μάθημα τής Γεωπονίας για τις μαθήτριες τής Δ΄ τάξης τού Αρσακείου Διδασκαλείου Λάρισας γίνονταν στη Γεωπονική Σχολή τής πόλεως. Οι δασκάλες που αποφοιτούσαν θα υπηρετούσαν σε χωριά και πόλεις τής Θεσσαλίας, γι’ αυτό και έπρεπε να γνωρίζουν βασικές αρχές Γεωργίας.


 Στο Αρσάκειο Λάρισας γίνονταν δεκτά και ντόπια κορίτσια από την Λάρισα αλλά με δίδακτρα.»  Στο άρθρο του ο δημοσιογράφος ασχολείται με την Αρσακειάδα Μαρίνα Κονδύλη, η οποία αποφοίτησε από το Αρσάκειο το 1925. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της  τα έζησε στη Λάρισα  και διηγιόταν στα παιδιά της ότι όταν σχόλαγε το Αρσάκειο τις ακολουθούσε μέχρι τα σπίτια τους «ένα κοπάδι πεινασμένοι λύκοι» τα ονόματα μερικών μάλιστα τα είχε συγκρατήσει πολύ καλά. «Οι καθημερινοί κυνηγοί των Αρσακειάδων έστηναν παγανιά στην πλατεία του Ταχυδρομείου κι αν κάποια έσκαζε μειδίαμα την έπαιρναν κατόπι μέχρι το σπίτι. Κάποιος νεαρός αξιωματικός του ιππικού κάθε απόγευμα, καβάλα σε ένα ωραίο άλογο, έκοβε βόλτες γύρω από το Αρσάκειο, ελπίζοντας ότι κάποια θα υπέκυπτε στη γοητεία του.» 

apolythrio-3a

 

Απολυτήριο τής Αικατερίνης Γιαννακοπούλου από το Διδασκαλείο Θηλέων Λαρίσης τής «Εν Αθήναις Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας» τού 1920-1921. Το Απολυτήριο υπογράφεται από τον Επόπτη των Εξετάσεων και τον Διευθυντή τού Διδασκαλείου. Αξίζει να παρατηρήσουμε τον αναγραφόμενο την εποχή εκείνη χαρακτηρισμό βαθμολογίας «Πάνυ Καλώς».


G012-1

Απόδειξη αγοράς γραφικής ύλης για το Αρσάκειο Λάρισας στις 6 Οκτωβρίου 1922 από το βιβλιοχαρτοπωλείο Γεωργίου Α. Βελώνη στη Λάρισα.

Τον Ιανουάριο του 1923 το κτήριο του σχολείου επιτάχθηκε για να εγκατασταθούν εκεί πρόσφυγες. Γρήγορα όμως επεστράφη στην ΦΕ. Το 1930 το σχολείο παρουσίαζε μεγάλο έλλειμμα γι αυτό και άρχισε να γίνεται λόγος για την κατάργησή του. Και πάλι η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία αποφάσισε να το διατηρήσει για να ολοκληρώσει το έργο του. Τελικά, το σχολείο έκλεισε το 1937, όταν καταργήθηκαν τα Διδασκαλεία και ιδρύθηκαν οι Παιδαγωγικές Ακαδημίες. 


ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ 

Το 1874 υπεβλήθη για πρώτη φορά στη ΦΕ αίτημα από «πλειάδα εὐυπολήπτων πολιτῶν»  της πόλης των Πατρών  για την  ίδρυση  Αρσακείου Παρθεναγωγείου. Το αίτημα επανήλθε το 1884, δεν ικανοποιήθηκε όμως γιατί   απαράβατος όρος της Εταιρείας για την ίδρυση Αρσακείων σχολείων στην περιφέρεια ήταν η παροχή εκ μέρους του τοπικού Δήμου  δωρεάν στέγης .Δεν βρισκόταν πουθενά όμως ένα κατάλληλο οίκημα.
19a
 
Η οικία Νιανιάρα στην οποία στεγάστηκε το Αρσάκειο Πατρών από το 1892 μέχρι το 1940, όπως είναι σήμερα. Έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο οικοδόμημα και είναι ιδιοκτησίας Θ. Κούκουρα.

E031a

Μάθημα Αριθμητικής στην Α΄ τάξη τού Αρσακείου Δημοτικού Πατρών με χρήση αριθμητηρίου. Η τάξη είναι διακοσμημένη με τις εικόνες από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη τού οίκου Hachette. Η διάταξη των θρανίων είναι πρωτοποριακή για την εποχή.

 Το 1891 ο Δήμος Πατρέων μίσθωσε τελικά την οικία Νιανιάρα στην οδό Ρήγα Φερραίου και την παραχώρησε στη ΦΕ. η οποία με την ουσιαστική συμβολή του Αχιλλέα Γεροκωστόπουλου, τότε Υπουργού Εκκλησιαστικών και Δημοσίας Εκπαιδεύσεως στέγασε εκεί το Αρσάκειο Πατρών. Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 30 Ιανουαρίου 1892, εορτή τών Τριών Ιεραρχών και στις 3 Φεβρουαρίου του 1892  άρχισαν τα μαθήματα.

E032a

Οι σπουδάστριες τού Αρσακείου Διδασκαλείου Πατρών, στο πλαίσιο τής πρακτικής εξάσκησής τους, διδάσκουν ορθογραφία στις μικρές μαθήτριες τού Δημοτικού. Αυτό δικαιολογεί και το σχεδόν ομοιόμορφο τής στολής των σπουδαστριών με τις μαθήτριες. Η ναυτική στολή των μαθητριών με τους χαρακτηριστικούς φιόγκους στο κεφάλι είναι εντυπωσιακή, όπως και το στήσιμο τής φωτογραφίας.


E030a

Σπουδάστριες τού Αρσακείου Διδασκαλείου Πατρών διαβάζουν παραμύθια στις μικρές μαθήτριες τού Σχολείου. Η φωτογραφία έχει χαρακτηριστική διάταξη με τον φοίνικα στη μέση και τις μικρές μαθήτριες κυκλικά καθισμένες από κάτω και είναι τραβηγμένη στην αυλή τού παλαιού Σχολείου


Πρώτη Διευθύντρια τού σχολείου ήταν η Ειρήνη Πρινάρη μετά η Ελίζα Δελενάδρου. Τον Δεκέμβριο του 1894 διορίστηκε Διευθύντρια η Μαρία Ξύδη η οποία εργάσθηκε με πάθος για την  παιδεία και ανέβασε το Αρσάκειο τής Πάτρας σε αξιόλογο επίπεδο. Έμεινε διευθύντρια 41 χρόνια. Το 1935 παραιτήθηκε λόγω κοπώσεως.

I003a
 
Τελειόφοιτες μαθήτριες του Αρσακείου Πατρών φωτογραφίζονται το 1928 με καθηγητές τους στη σκάλα που οδηγούσε στην αυλή τού Σχολείου.

ars pat003a

Απολυτήριο τής Ρουμπίνης Κοκκίδη τού Αριστομένους τού 1924-1925. Το υπογράφει η Διευθύντρια τού Σχολείου Μαρία Ξύδη και ο Επόπτης των Σχολείων κ. Γ. Γαρδίκας.



Την διαδέχθηκε η Περσεφόνη Παπαδοπούλου, γνωστή για το πλούσιο συγγραφικό της έργο, με ευρεία παιδαγωγική δράση. Ήταν απόφοιτος του Αρσακείου Διδασκαλείου ,με μεταπτυχιακές σπουδές στη Σορβόννη όπου είχε δάσκαλο τον Bergson. Το 1937 ανέλαβε και τη Διεύθυνση της νεοσύστατης Παιδαγωγικής Ακαδημίας. Η Περσεφόνη Παπαδοπούλου , ως πνευματική παρουσία δέσποσε επί δεκαετίες στα Αρσάκεια Σχολεία αλλά και στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο των Πατρών.
xhrezucimh4acb4053676e1
Σπουδάστριες τού Αρσακείου Πατρών σε εκδρομή με τη Διευθύντρια τής Ακαδημίας Περσεφόνη Παπαδοπούλου. Η Παπαδοπούλου είχε γεννηθεί στην Κύπρο. Ήταν ικανότατη και δραστήρια γυναίκα με σπουδές Παιδαγωγικής και Φιλοσοφίας στη Σορβόννη.

E029a

Οι μικρές μαθήτριες τού Αρσακείου Πατρών παρουσιάζουν στις συμμαθήτριες τους εργασία για τα τριαντάφυλλα που εκπόνησαν στο μάθημα τής Φυτολογίας. Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι η τάξη είναι διακοσμημένη με αντίγραφα πινάκων τού Γερμανού ζωγράφου.Peter von Hess με αναπαραστάσεις μαχών από τον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία.

Με το πέρασμα του χρόνου όμως, το κτήριο  του σχολείου αποδεικνυόταν όλο και περισσότερο ακατάλληλο. Έτσι το1933, κατόπιν απαιτήσεως τής Εταιρείας, ο Δήμαρχος Πατρέων Ι.Βλαχος αγόρασε οικόπεδο μεταξύ των οδών Μαιζώνος και Κορίνθου, στο οποίο ο Δήμος Πατρέων έκτισε νέο σχολικό κτήριο σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αναστασίου Μεταξά.

E028a

Τα σχέδια τού Αναστασίου Μεταξά για το Αρσάκειο Πατρών. Ο Αναστάσιος Μεταξάς ήταν αρχιτέκτων και αθλητής σκοποβολής. Δύο φορές στέφθηκε Ολυμπιονίκης. Εκτός από το Αρσάκειο Πατρών έργο του ήταν η αναμόρφωση του Παναθηναϊκού Σταδίου, το σημερινό Προεδρικό Μέγαρο κ.ά.


ars pat001a

Το Αρσάκειο Πατρών στην οδό Μαιζώνος, το οποίο την επομένη των εγκαινίων του επιτάχθηκε και έγινε νοσοκομείο διότι η Ελλάδα δέχθηκε την επίθεση των Ιταλών στις 28 Οκτωβρίου 1940

Το σχολείο μεταφέρθηκε στο νέο κτήριο στις 21 Οκτωβρίου 1940. Λίγες μέρες μετά ξέσπασε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος και το κτήριο επιτάχθηκε για να στεγάσει το Ταχυδρομείο Τηλεγραφείο Πατρών, την περιφερειακή διεύθυνση ΤΤΤ και τον 4ο σταθμό Πρώτων Βοηθειών. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής οι Ιταλοί το μετέτρεψαν σε Στρατιωτικό Νοσοκομείο με αποτέλεσμα να γίνουν πολλές ζημιές στο κτήριο. Αργότερα οι Γερμανοί επέταξαν όλη την κινητή περιουσία του σχολείου. Το Αρσάκειο Πατρών επανεγκαταστάθηκε στο κτήριο το 1945, αφού προηγουμένως έγιναν οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης και επισκευής .

ars pat004a
Ένταλμα πληρωμής μισθοδοσίας προσωπικού Διευθύνσεως και υπηρεσιών στο Αρσάκειο Πατρών τον Ιούνιο τού 1900. Σύνολο 460 δρχ.

Στο Αρσάκειο Πατρών λειτουργούσε Νηπιαγωγείο, Πρότυπο Δημοτικό, Τριτάξιο Διδασκαλείο, Αστική Σχολή από το 1914 μέχρι το 1930. Το 1930 ιδρύθηκε Γυμνάσιο με Διευθυντή τον Απόστολο Δεπάστα, τον οποίο το 1935 διαδέχθηκε ο Κων. Ρούνιος. Το 1937 ιδρύθηκε η Αρσάκειος Παιδαγωγική Ακαδημία Πατρών η οποία λειτούργησε μέχρι το 1991, οπότε καταργήθηκαν όλες οι Παιδαγωγικές Ακαδημίες με νόμο του κράτους. Το σχολείο συνέχισε να στεγάζεται στο κτήριο της οδού Μαιζώνος 19 μέχρι το 1995 οπότε μετά από ένα σεισμό που έγινε στην περιοχή, ο Δήμαρχος τής πόλεως έθεσε θέμα επιστροφής του κτηρίου στο Δήμο . Το ΔΣ τής Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας τότε αποφάσισε να προβεί στις κατάλληλες ενέργειες ώστε το σχολείο να μεταφερθεί σε ιδιόκτητο κτήριο .
 
 

Το νέο ιδιόκτητο κτήριο τού Αρσακείου Πατρών στο Πλατάνι του Ρίου.

 
site1

Η Εστία Επιστημών στο Αρσάκειο Πατρών κατασκευάστηκε με δωρεά τού Κ. Δημητριάδη, προέδρου τού Κέντρου Παιδείας Επιστημών και απευθύνεται σε μαθητές, δασκάλους, καθηγητές που θα ήθελαν να ενημερωθούν και να προβληματιστούν πάνω σε θέματα φυσικών φαινομένων.


Το 2004 το Αρσάκειο Πατρών μετεφέρθη  σε ιδιόκτητο κτίριο στο Πλατάνι του Ρίου. Το νέο κτήριο είναι κτισμένο σε σχέδια των αρχιτεκτόνων Δημ. Ησαΐα και Τάση Παπαϊωάννου, σχεδιάστηκε με όλες τις σύγχρονες προδιαγραφές . Τα εγκαίνιά του έγιναν στις 4 Σεπτεμβρίου του 2004 από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας  Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο.   Στον  χώρο του Αρσακείου Πατρών κατασκευάστηκε με δωρεά του Κωνσταντίνου Δημητριάδη η «Εστία Επιστημών των Πατρών»  η οποία αποτελεί προϊόν συνεργασίας του Κέντρου Παιδείας Επιστημών και της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας και  εγκαινιάστηκε στις 19 Δεκεμβρίου του 2009. 

Το παλαιό κτήριο του Αρσακείου σήμερα  χρησιμοποιείται από το δήμο  για  καλλιτεχνικές  και άλλες εκδηλώσεις. Το Αρσάκειο Πατρών συνεχίζει στο νέο κτήριο να παρέχει παιδεία στους μαθητές και τις μαθήτριές του αποτελώντας μέχρι σήμερα, τόσα χρόνια μετά την ίδρυση του, μία εστία παιδείας και πολιτισμού για την πόλη των Πατρών. (Περισσότερα για το σύγχρονο Αρσάκειο Πατρών, δείτε τις ιστοσελίδες των σχολείων στις αντίστοιχες ενότητες).



[1] Ε. Ασώπιος, «Πολιτειογραφικά . Ἰδιωτικά Ἐκπαιδευτήρια», Αττικόν Ἡμερολόγιον 1869, σ. 366
[2] Το κτήριο του ΙΚΑ έχει γκρεμιστεί πλέον και το οικόπεδο παραμένει άκτιστο .


Παναγιώτα Αν. Ατσαβέ
Φιλόλογος - Ιστορικός